Kur ishte vajzë e vogël, profesoresha Catherine Mummery zgjohej natën e bindur se në dhomën e saj ndodhej një përbindësh. Në të vërtetë, bëhej fjalë për gjyshin e saj, i cili kishte humbur orientimin brenda shtëpisë dhe nuk po arrinte ta gjente rrugën.
Ai kishte ardhur të jetonte me familjen, ndonëse ajo ishte ende shumë e vogël për ta kuptuar arsyen.
“Ishte vërtet e frikshme. Ende e mbaj mend shumë qartë”, thotë ajo.
Familjarët i kishin shpjeguar se problemet e gjyshit shkaktoheshin nga plagët e luftës dhe copëzat e predhave në tru. Vetëm shumë vite më vonë ajo mësoi se gjyshi vuante nga sëmundja e Alzheimerit.
“Askush nuk e përmendi sëmundjen e Alzheimerit sa ishte gjallë ai. E mora vesh shumë më vonë. Në ato kohë, ishte diçka që fshihej nën qilim. Kujdeseshin për familjen, por askush nuk merrte një diagnozë të mirëfilltë dhe, sigurisht, nuk merrnin asnjë ndihmë”, tregon Mummery.
Dekada më vonë, ndryshime të ngjashme nisën të shfaqeshin edhe te babai i saj. Ai ishte mikrobiolog konsulent, i martuar me një mjeke të përgjithshme, ndërsa familja e tij kishte më shumë njohuri se shumica për t’i dalluar shenjat e një sëmundjeje.
Në fillim të të shtatëdhjetave, ai nisi të kishte vështirësi në organizimin e gjërave, acarohej më lehtë dhe gradualisht filloi të harronte.
E bija, e cila në atë kohë punonte në fushën e demencës, organizoi një konsultë me specialistët, duke menduar se diagnoza do t’i shpjegohej drejtpërdrejt babait të saj. Megjithatë, ndonëse atij iu përshkruan barna, ai nuk e kuptoi se vuante nga Alzheimeri.
Pavarësisht përvojës së saj profesionale, Mummery e kuptoi se ishte përgjegjësi e saj t’ia tregonte babait diagnozën. Ajo organizoi një ditë të veçantë së bashku me të, duke shpresuar se do ta bënte më të lehtë lajmin e rëndë.
Por, kur erdhi momenti, nuk arriti t’ia thoshte.
“Nuk pata guximin”, rrëfen ajo. Në vend të kësaj, i tha se thjesht kishin dalë për të drekuar së bashku.
“Personat me rrezik të lartë mund të marrin trajtim brenda pesë vjetësh”
Sot, profesoresha Mummery është një nga neurologet që po udhëheqin kërkimet për një ndryshim të madh në trajtimin e Alzheimerit. Ajo është profesoreshë e neurologjisë në Institutin e Neurologjisë Queen Square të University College London dhe neurologe konsulente në Spitalin Universitar të Londrës.
Ambicia e saj është që brenda pesë vjetësh personat me rrezik të lartë për zhvillimin e Alzheimerit të mund të marrin trajtim parandalues, përpara se të shfaqin simptomat e para.
“Shpresoj që personat me rrezik të lartë të mund të marrin trajtim brenda pesë vjetësh”, thotë ajo.
Kjo mbetet një pritshmëri e kushtëzuar nga rezultatet e suksesshme të studimeve klinike, miratimi i trajtimeve nga autoritetet përkatëse dhe përgatitja e shërbimeve shëndetësore.
Megjithatë, shpresa e saj mbështetet në kërkime që tashmë janë duke u zhvilluar.
Dy studime të mëdha për parandalimin e Alzheimerit, “Ahead 3-45” dhe “Trailblazer-ALZ 3”, po testojnë nëse barnat mund ta vonojnë ose parandalojnë shfaqjen e simptomave te personat që kanë shenja biologjike të sëmundjes, por ende nuk kanë probleme me kujtesën apo aftësitë njohëse.
Në këto studime po testohen barnat lecanemab dhe donanemab, të cilat janë trajtimet e para që kanë dëshmuar se mund ta ngadalësojnë përparimin e sëmundjes te personat në fazat e hershme.
Studimi me lecanemab ka edhe qendra në Mbretërinë e Bashkuar, ndërsa ai me donanemab po zhvillohet kryesisht në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Mummery pret që rezultatet të bëhen të ditura në vitin 2028.
“Nëse rezultatet janë pozitive, kjo do ta ndryshojë botën”, shprehet ajo.
Pyetja kryesore është nëse trajtimi i sëmundjes në fazat më të hershme, kur truri ka ende më shumë funksione për t’u mbrojtur, mund t’i ndihmojë njerëzit të jetojnë më gjatë pa simptoma.
Ekzistojnë tashmë disa të dhëna që japin shpresë.
Një studim i kryer te familjet që bartin mutacione të rralla gjenetike, të cilat shkaktojnë Alzheimerin, ka treguar se pjesëmarrësit që kishin marrë trajtim për kohën më të gjatë dhe që kishin filluar pa simptoma, kishin afërsisht gjysmën e rrezikut për të kaluar në fazën e shfaqjes së simptomave.
Ky rezultat është marrë nga një grup i vogël pjesëmarrësish dhe nuk përbën ende dëshmi përfundimtare se sëmundja mund të parandalohet.
Megjithatë, ai tregon mundësinë që trajtimi i hershëm të sigurojë vite shtesë jetë pa simptoma.
“Kjo mund të nënkuptojë edhe pesë vjet më shumë, ose 15 vjet pa simptoma. Të gjithë do të pajtoheshin se kjo ka shumë rëndësi”, thotë ajo.
Studime më të mëdha janë duke u zhvilluar për të vërtetuar nëse ndërhyrja e hershme mund të ndihmojë edhe personat që nuk bartin këto mutacione të rralla.
Nëse rezultatet konfirmohen, mënyra se si trajtohet Alzheimeri mund të ndryshojë rrënjësisht.
Në vend që mjekët të presin shfaqjen e simptomave dhe të diagnostikojnë sëmundjen kur dëmtimet tashmë janë të konsiderueshme, njerëzit mund të identifikojnë rrezikun shumë më herët dhe të marrin trajtim para se sëmundja të përparojë.
“Ka kuptim të përdoren disa barna njëkohësisht”
Profesoresha Mummery imagjinon një sistem të ngjashëm me programet e kontrollit për kancerin e zorrës së trashë, ku qytetarët marrin në shtëpi një komplet për testim.
Sipas vizionit të saj, një test i thjeshtë me shpim të gishtit mund të identifikojë personat që kanë nevojë për ekzaminime të mëtejshme. Më pas, mjekët do të vlerësonin rrezikun dhe do të diskutonin mundësitë e trajtimit.
Ky është një vizion për të ardhmen dhe jo një shërbim që aktualisht ofrohet nga Shërbimi Shëndetësor Kombëtar britanik (NHS).
Megjithatë, analizat e gjakut tashmë po luajnë rol gjithnjë e më të rëndësishëm në kërkimet dhe diagnostikimin e Alzheimerit, ndërsa metodat e testimit përmes shpimit të gishtit janë duke u studiuar.
“Gjithçka për të cilën po flas tashmë është duke ndodhur në kuadër të kërkimeve shkencore. Kjo është plotësisht e mundur. Ne e kemi bërë këtë edhe me kancerin”, thotë ajo.
Në të ardhmen, Mummery beson se shumë pacientë do të kenë nevojë për kombinime të disa barnave, të përshtatura sipas karakteristikave të sëmundjes së tyre, njësoj siç ka ndodhur me trajtimet për kancerin dhe HIV-in.
Alzheimeri e sulmon trurin në disa drejtime.
Proteina amiloide fillon të grumbullohet shumë vite përpara shfaqjes së simptomave, ndërsa një proteinë tjetër, e njohur si tau, formon ngatërrime brenda qelizave nervore dhe pengon funksionimin e tyre.
Ndërkohë, qelizat imunitare të trurit, të cilat normalisht ndihmojnë në largimin e substancave të dëmshme, mund të bëhen tepër aktive. Kjo shkakton inflamacion dhe dëmtime të mëtejshme.
Edhe gjenet ndikojnë në nivelin e rrezikut për zhvillimin e këtyre proceseve.
Për këtë arsye, trajtimi i vetëm një prej këtyre mekanizmave mund të mos jetë i mjaftueshëm.
“Nëse përpiqeni të trajtoni një sëmundje që ka shumë faktorë, ka kuptim të përdorni disa barna njëkohësisht”, shpjegon Mummery.
Ajo përshkruan procesin e grumbullimit të amiloidit, i cili mund të zgjasë rreth 20 vjet, derisa të arrijë një pikë kritike.
Në atë fazë, sipas saj, amiloidi ndez një proces të ngjashëm me zjarrin në pyll, duke përshpejtuar përhapjen e proteinës tau në tru dhe shfaqjen e simptomave.
Barnat e para që largojnë amiloidin kanë dëshmuar se mund ta ngadalësojnë sëmundjen, por nuk e shërojnë atë dhe nuk i rikthejnë aftësitë që pacientët tashmë i kanë humbur.
Deri më tani, studimet e publikuara sugjerojnë se këto barna mund ta ngadalësojnë përkeqësimin me rreth 30 për qind.
“Duhet ta trajtojmë edhe atë 70 për qindëshin tjetër. Idealisht, ta shërojmë sëmundjen, por së paku duhet të arrijmë një përfitim shumë më të madh”, thotë ajo.
Synimi është që të kombinohen trajtimet për largimin e amiloidit, luftimin e proteinës tau dhe ndihmën ndaj sistemit imunitar për ta mbrojtur trurin.
Trajtimet gjenetike mund të reduktojnë vizitat në spital
Një prej zhvillimeve më të rëndësishme në këtë fushë është heshtja e gjeneve, një metodë që synon të zvogëlojë prodhimin e proteinave të lidhura me Alzheimerin, duke ndërhyrë në udhëzimet që qelizat përdorin për t’i prodhuar ato.
Një prej barnave eksperimentale, diranersen, synon proteinën tau.
Në një studim me 416 persona në fazat e hershme të Alzheimerit, ky trajtim arriti të zvogëlojë nivelin e kësaj proteine dhe dha rezultate inkurajuese në disa matje të aftësive njohëse dhe funksionale.
Efektet më të forta klinike u vunë re te doza më e ulët, e cila administrohej një herë në gjashtë muaj përmes lëngut cerebrospinal, që rrethon trurin dhe palcën kurrizore.
Megjithatë, studimi nuk arriti objektivin e tij kryesor, i cili vlerësonte lidhjen ndërmjet dozës së barit dhe përfitimit klinik.
Për këtë arsye, është planifikuar një studim më i madh për të vërtetuar nëse rezultatet inkurajuese përkthehen në përfitime të qëndrueshme për pacientët.
Mummery pret që pacientët në Mbretërinë e Bashkuar të fillojnë të përfshihen në këtë studim në pranverën e vitit 2027.
“Ka tashmë pacientë që po më kërkojnë të përfshihen në të”, tregon ajo.
Trajtime të tjera eksperimentale për heshtjen e gjeneve mund të kërkojnë vetëm një ose dy injeksione në vit, duke zëvendësuar kështu vizitat shumë më të shpeshta në spitale.
Kjo do të ishte një lehtësi e madhe për pacientët, ndonëse injeksioni në lëngun cerebrospinal mbetet një procedurë mjekësore që kërkon kujdes të veçantë.
Shkencëtarët po punojnë gjithashtu për mënyra që këto barna të administrohen përmes një injeksioni të zakonshëm nën lëkurë.
Sfida kryesore është kapërcimi i barrierës gjak-tru, një mbrojtje natyrore që pengon substancat potencialisht të dëmshme në gjak të depërtojnë në tru, por që njëkohësisht e vështirëson edhe kalimin e shumë barnave.
Për këtë qëllim, studiuesit po përdorin të ashtuquajturat sisteme transportuese të trurit, të cilat shfrytëzojnë mekanizmat natyrorë të organizmit për të bartur barnat nga gjaku drejt trurit.
Një prej trajtimeve eksperimentale që përdor këtë teknologji është trontinemab, i cili synon largimin e amiloidit.
Shkencëtarët po testojnë nëse e njëjta metodë mund të përdoret edhe për dërgimin e trajtimeve gjenetike që synojnë proteinën tau.
“Kjo e ndryshon plotësisht mundësinë e qasjes së njerëzve në këto barna, dhe kjo teknologji tashmë është duke u testuar”, thotë Mummery.
Sipas saj, eksperimentet kanë treguar se teknologjia e re mund të shpërndajë barnat në mënyrë shumë më të njëtrajtshme në tru, duke arritur edhe në zona ku trajtimet e mëparshme depërtonin me vështirësi.
Kjo ngre edhe një pyetje të rëndësishme: a kanë dështuar disa trajtime të mëparshme jo sepse barnat nuk funksiononin, por sepse nuk arrinin në pjesën e duhur të trurit?
“Barnat nuk po arrinin atje ku duhej. Kjo teknologji ua mundëson të arrijnë”, shprehet ajo.
Megjithatë, vetëm arritja e barit në tru nuk garanton sukses. Studimet klinike duhet të dëshmojnë se këto trajtime sjellin përfitime reale për pacientët.
Një tjetër objektiv i kërkimeve është sistemi imunitar i trurit.
Qelizat e tij normalisht ndihmojnë në largimin e mbetjeve dhe proteinave jonormale. Por një reagim imunitar që fillimisht është mbrojtës mund të bëhet tepër aktiv, duke shkaktuar inflamacion dhe dëmtime të mëtejshme.
“Disa ndryshime janë mbrojtëse. Por, kur reagimi kalon në inflamacion kronik, ai fillon të bëhet shkatërrues. Kjo është ajo që mendojmë se po ndodh. Prandaj është shumë e rëndësishme të kemi diçka që mund ta luftojë këtë proces”, shpjegon Mummery.
Një trajtim eksperimental në formë tablete synon të ndryshojë këtë reagim inflamator. Për shkak se merret nga goja dhe jo përmes infuzionit, ai mund të përdoret në shtëpi dhe të jetë shumë më i lirë për t’u shpërndarë te pacientët, ndonëse do të kërkonte kontrolle dhe ekzaminime të rregullta.
Një qasje tjetër bazohet në trajtimet e përdorura kundër kancerit. Ajo përdor një bar eksperimental të quajtur IBC-Ab002, i cili synon të rigjallërojë sistemin imunitar të plakur.
Ky trajtim funksionon duke hequr frenat e qelizave imunitare, me qëllim që organizmi të mund ta luftojë Alzheimerin pa qenë e nevojshme që bari të depërtojë drejtpërdrejt në tru.
“Nuk është e nevojshme as që bari të hyjë në tru. Kjo është ajo që e bën këtë qasje kaq interesante”, thotë ajo.
Një studim i hershëm ndërkombëtar, ku morën pjesë edhe studiues britanikë, ka treguar ndryshime inkurajuese në aktivitetin imunitar dhe në treguesit biologjikë të Alzheimerit.
Megjithatë, ende nuk është dëshmuar se ky trajtim mund ta ngadalësojë sëmundjen. Për këtë arsye, po përgatitet një studim më i madh.
“Numrat janë ende shumë të vegjël. Është vetëm një sinjal inkurajues”, thekson Mummery.
Rezonanca magnetike për pesë minuta mund të lehtësojë diagnostikimin
Një prej zhvillimeve më praktike në këtë fushë është një metodë e re e rezonancës magnetike (MRI), e cila zgjat vetëm pesë minuta.
Një ekzaminim i zakonshëm me rezonancë magnetike mund të zgjasë gjysmë ore ose edhe më shumë. Për personat me probleme njohëse, qëndrimi i palëvizshëm brenda aparaturës mund të jetë i vështirë.
Lëvizjet mund të prishin cilësinë e imazheve, ndërsa kohëzgjatja e ekzaminimit kufizon numrin e pacientëve që mund të kontrollohen.
Mummery përshkruan një projekt pilot, ku më shumë se 100 persona iu nënshtruan një vlerësimi të shkurtuar, që përfshinte rezonancë magnetike dhe analizë gjaku.
Qëllimi ishte të zvogëlohej nevoja për ekzaminime të gjata dhe më të vështira për pacientët.
“Dëshmuam se kjo metodë është po aq e mirë për diagnostikim dhe për identifikimin e problemeve të sigurisë që lidhen me trajtimet e reja. Kur i shikon rezultatet, në disa raste ato janë edhe më të mira, jo vetëm të barabarta, sepse pacientët lëvizin më pak”, thotë ajo.
Kjo metodë tashmë është duke u testuar në të paktën 20 qendra në Mbretërinë e Bashkuar.
Sipas Mummery, shkurtimi i kohës së ekzaminimit nuk do të thotë automatikisht se spitalet mund të kryejnë gjashtë herë më shumë rezonanca magnetike, pasi duhet të llogaritet edhe koha për përgatitjen e pacientëve dhe procedurat e tjera.
Megjithatë, ajo shpreson që fillimisht kapaciteti i ekzaminimeve të paktën të dyfishohet.
Pa diagnostikim dhe monitorim të duhur, trajtimet e reja nuk mund t’u ofrohen pacientëve.
“Vullneti politik duhet të shndërrohet në politika konkrete”
Pavarësisht përparimeve shkencore, Mummery paralajmëron se sistemi shëndetësor britanik nuk është ende i gatshëm për këto trajtime.
“NHS-ja nuk është gati për këto trajtime në këtë moment”, thotë ajo.
Mjekët po përpiqen të përmirësojnë shërbimet, por përballen me buxhete të kufizuara dhe prioritete të shumta shëndetësore.
Ajo kërkon që zotimet politike të shndërrohen në politika konkrete dhe detyrime për institucionet shëndetësore që financojnë dhe organizojnë kujdesin për pacientët.
“Vullneti politik duhet të shndërrohet në politika, e këto politika duhet të përkthehen në detyrime për të ndryshuar atë që po ndodh. Përndryshe, kjo çështje nuk do të trajtohet si prioritet në një sistem shëndetësor që tashmë është nën presion të madh”, thekson ajo.
Mummery është në mesin e 48 specialistëve të njohur që kanë kërkuar nga qeveria britanike të ndërmarrë veprime dhe të zhbllokojë qasjen në trajtimet e reja kundër Alzheimerit.
Thirrja, e mbështetur edhe nga gazeta “The Telegraph”, Lord Cameron dhe dy ish-ministra të Shëndetësisë, synon të ushtrojë presion mbi institucionet përgjegjëse për vendimmarrjen.
Për të, kjo çështje është edhe një përgjegjësi morale.
Sipas saj, demenca për një kohë të gjatë është trajtuar si një pasojë e pashmangshme e plakjes, ndërsa familjet janë lënë të përballen vetë me barrën e kujdesit.
“Për një kohë shumë të gjatë kemi pranuar që njerëzit me një sëmundje vdekjeprurëse të mos marrin diagnozë dhe të mos kenë asnjë trajtim. Kjo është e papranueshme”, thotë ajo.
Mummery kërkon një angazhim të ngjashëm me atë që është bërë për trajtimin e kancerit dhe HIV-it, me objektiva të qarta dhe veprime urgjente.
“Duhet të kuptojmë shumë më mirë koston që kjo sëmundje u shkakton njerëzve”
Debati për barnat e para që largojnë amiloidin e ka nxjerrë në pah hendekun ndërmjet përparimeve shkencore dhe mundësisë së pacientëve për t’i marrë këto trajtime.
Në vitin 2024, Mbretëria e Bashkuar u bë vendi i parë në Evropë që miratoi përdorimin e barnave të para të dëshmuara se ngadalësojnë përparimin e Alzheimerit.
Lecanemab dhe donanemab kanë treguar se mund ta ngadalësojnë përkeqësimin e sëmundjes me rreth një të tretën te pacientët në fazat e hershme.
Megjithatë, institucioni britanik për vlerësimin e trajtimeve shëndetësore, NICE, vlerësoi se përfitimet e tyre nuk justifikonin kostot dhe nuk rekomandoi financimin e tyre përmes NHS-së.
Mummery beson se këto vlerësime nuk e kanë marrë parasysh plotësisht barrën që Alzheimeri u shkakton familjeve dhe vlerën që ka vonimi i përparimit të sëmundjes.
Demenca i kushton Mbretërisë së Bashkuar rreth 42 miliardë paund në vit. Një pjesë e madhe e kësaj barre bie mbi familjet, përmes kujdesit të papaguar, humbjes së të ardhurave dhe shpenzimeve për përkujdesje.
Megjithatë, një pjesë e konsiderueshme e këtyre kostove nuk përfshihet në vlerësimet e institucioneve që vendosin nëse një trajtim ia vlen të financohet.
Në vlerësimin fillestar, NICE përdori të dhëna sipas të cilave cilësia e jetës së një kujdestari familjar bie vetëm për katër për qind kur kalon nga kujdesi për një person me dëmtime të lehta njohëse te një person me demencë të rëndë.
Kjo shifër u kritikua nga ekspertët e demencës, të cilët argumentuan se nuk pasqyronte realitetin e përditshëm të kujdesit për personat në fazat e avancuara të sëmundjes.
Mummery e cilëson si të pakuptimtë ndarjen ndërmjet sistemit shëndetësor dhe atij të kujdesit social.
Një person me dëmtime të lehta njohëse mund të vazhdojë të punojë, të vozisë, të gatuajë dhe të kujdeset për nipërit e mbesat.
Ndërsa një person me demencë të rëndë mund të ketë nevojë për mbikëqyrje të vazhdueshme dhe ndihmë edhe për veprimet më elementare të përditshmërisë.
Ajo tregon se ka parë familje ku një vajzë 19-vjeçare është detyruar të ndërpresë studimet universitare për t’u bërë kujdestare me orar të plotë për një familjar.
“Ne vërtet duhet ta kuptojmë shumë më mirë koston që kjo sëmundje u shkakton njerëzve, barrën që ata mbajnë dhe çfarë mund të ndryshojnë këto trajtime”, thotë ajo.
Përvoja e babait të saj mbetet një kujtim i dhimbshëm për atë që sistemi shëndetësor shpesh nuk arrin ta bëjë.
Trajtimi i tij për kancerin e prostatës kishte qenë shumë i mirë, por pas një ndërhyrjeje që lidhej me këtë trajtim, ai pësoi një frakturë në ijë. Pas lëndimit dhe operacionit, filloi të shfaqte konfuzion.
Sipas Mummery, ekipet e spitalit ku ishte trajtuar nuk e kuptuan siç duhet demencën nga e cila vuante dhe nuk dinin si ta menaxhonin konfuzionin e tij.
Ajo e përshkruan si “absolutisht të tmerrshëm” trajtimin që iu bë dhe mënyrën se si u planifikua largimi i tij nga spitali.
Babai i saj vdiq në moshën 78-vjeçare, dhjetë vjet më parë.
Pas vdekjes së tij, ajo dhe nëna e saj ndanë të njëjtin mendim:
“Falë Zotit, kanceri e mori para se ta merrte Alzheimeri”, tregon ajo.
Sot, Mummery shton se, megjithëse tingëllon e tmerrshme, familja të paktën kishte arritur ta ruante një pjesë të madhe të personalitetit dhe aftësive të tij deri në fund.
“Ende kishim shumë nga ai, dhe kjo ishte e rëndësishme”, thotë ajo.
Edhe për një familje me shumë njohuri mjekësore, pranimi i diagnozës kishte qenë i vështirë.
“Edhe atij dhe nënës sime u ishte vështirë të pajtoheshin me diagnozën”, tregon Mummery.
Ajo pranon se as përvoja e saj profesionale nuk e kishte ndihmuar shumë në përballimin emocional të sëmundjes së babait.
“Fakti që e dija se çfarë po ndodhte nuk më ndihmoi shumë të dija si të veproja në rolin tim si vajzë e tij, jo si profesioniste. Është krejt ndryshe kur je në anën tjetër, kur je vajza e dikujt dhe sheh sa e vështirë është të orientohesh në sistem”, shprehet ajo.
“Kemi një mundësi që kemi detyrimin ta shfrytëzojmë”
Një anketë e realizuar nga Rrjeti i Studimeve Klinike për Demencën në Mbretërinë e Bashkuar dhe organizata “Alzheimer’s Society” ka përfshirë më shumë se 1.200 përgjigje nga personat që jetojnë me demencë dhe familjarët e tyre.
Sipas Mummery, më shumë se 90 për qind e të anketuarve dëshironin të merrnin informacione për studimet shkencore, por më pak se 20 për qind kishin marrë informacione të tilla.
Ndërsa më pak se dy për qind kishin marrë pjesë në ndonjë studim klinik.
“Nuk është se njerëzit nuk duan të marrin pjesë në studime. Përkundrazi, ata janë të dëshpëruar të marrin pjesë, por nuk po arrijnë të kenë qasje. Ne duhet ta përmirësojmë këtë sistem”, thotë ajo.
Për këtë qëllim, rrjeti ka zhvilluar një platformë të quajtur “Dementia Trials Finder”, e cila ndihmon njerëzit të gjejnë studime klinike ku mund të marrin pjesë.
Pjesëmarrja në një studim nuk garanton përfitim shëndetësor, por u jep pacientëve mundësinë të jenë pjesë e kërkimeve dhe të mos ndihen të pafuqishëm përballë sëmundjes.
“Është gjithashtu një mënyrë për ta rimarrë kontrollin. Të bësh diçka, të veprosh, në vend që të përjetosh atë ndjenjën e pafuqisë”, shpjegon ajo.
Mummery mendon edhe për rrezikun e saj personal, përfshirë mundësinë nëse bart dy kopje të një varianti gjenetik që lidhet me Alzheimerin, por deri më tani nuk është testuar.
Ajo thekson se historia familjare nuk nënkupton se një person patjetër do të zhvillojë këtë sëmundje.
“Vetëm pse keni njerëz në familjen tuaj që kanë vuajtur nga Alzheimeri, nuk do të thotë se edhe ju do ta zhvilloni këtë sëmundje. Faktori më i madh i rrezikut mbetet mosha”, thotë ajo.
Mummery dëshiron që njerëzit ta kuptojnë se, edhe para se të bëhen të disponueshme barnat parandaluese, ekzistojnë shumë mënyra për ta zvogëluar rrezikun e demencës.
Studimet sugjerojnë se rreth 45 për qind e rasteve të demencës në mbarë botën mund të parandalohen ose të vonohen duke trajtuar 14 faktorë të ndryshueshëm të rrezikut.
Këta përfshijnë mungesën e aktivitetit fizik, duhanpirjen, konsumimin e tepërt të alkoolit, tensionin e lartë të gjakut, mbipeshën, diabetin dhe humbjen e dëgjimit.
Ajo thekson se ajo që është e mirë për zemrën, në përgjithësi është e mirë edhe për trurin.
Këshillat e saj për ruajtjen e shëndetit të trurit përmblidhen në tri fjalë: lëviz, ushqehu dhe mendo.
Ajo rekomandon aktivitet fizik disa herë në javë, deri në rritjen e rrahjeve të zemrës, një ushqyerje të shëndetshme të ngjashme me dietën mesdhetare dhe angazhim të vazhdueshëm mendor përmes aktiviteteve që sfidojnë dhe zhvillojnë trurin.
Për vajzën e vogël që dikur frikësohej nga konfuzioni i gjyshit dhe për vajzën që më vonë nuk arriti t’ia tregonte babait diagnozën, kjo ambicie ka një domethënie thellësisht personale.
Ajo shpreson që brezat e ardhshëm të mos përballen me të njëjtën frikë, heshtje dhe pafuqishmëri.
“Shpresoj që brezi im të mos detyrohet të kalojë nëpër ato që kaluan ata dhe që ne të mund t’i ndryshojmë gjërat tani. Kemi një mundësi që kemi edhe detyrimin ta shfrytëzojmë”, përfundon ajo.
Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!
Burimi: Sinjali