Çfarë është një “çantë bërthamore”, e vërejtur në samitin e APEC në Kinë?

Çfarë është një "çantë bërthamore", e vërejtur në samitin e APEC në Kinë?

Written by

in

Ndërsa udhëheqësit e Shteteve të Bashkuara, Kinës dhe Rusisë mbërritën të enjten në qytetin jugor kinez, Shenzhen, për bisedime trepalëshe në margjinat e samitit të Bashkëpunimit Ekonomik Azi-Paqësor (APEC), një burrë me uniformë ushtarake ruse u pa duke mbajtur një çantë të zezë misterioze.

Dhe teksa kamera e televizionit shtetëror rus fokusoi oficerin detar që shoqëronte presidentin Vladimir Putin, gazetari Yevgeny Popov bëri me shenjë nga çanta, duke u thënë shikuesve: “kjo është çanta bërthamore”.

Oficeri buzëqeshi dhe konfirmoi se ajo ishte vërtet çanta që mundëson qasjen e drejtpërdrejtë të presidentit rus në arsenalin bërthamor të vendit të tij – e njohur si “Cheget”.

Presidenti i SHBA-së ka një çantë të ngjashme, të njohur si “nuclear football”, e cila e shoqëron atë rregullisht, megjithëse ajo nuk është parë ende në Shenzhen.

Nuk dihet nëse presidenti kinez, Xi Jinping, mban me vete një çantë të tillë.

Pra, a janë këto çanta thjesht simbole për të shfaqur fuqi, apo ato u japin vërtet udhëheqësve mundësinë për të urdhëruar një sulm bërthamor në çdo moment?

Çfarë është një “çantë bërthamore”?

Sipas një shkrimi të Al Jazeera, përcjell Telegrafi, është një çantë e pajisur në mënyrë të veçantë, e cila lidhet me sistemin e komandës ushtarake, përmes së cilës një udhëheqës mund të urdhërojë një sulm bërthamor.

Sistemet e SHBA-së dhe Rusisë (atëherë Bashkimit Sovjetik) u krijuan gjatë Luftës së Ftohtë, kur udhëheqësit e të dyja fuqive përballeshin me mundësinë e marrjes së vendimeve për sulme bërthamore me shumë pak paralajmërim.

Megjithatë, imazhi i një gishti që qëndron pezull mbi një buton të kuq është disi i ekzagjeruar.

Për të zbatuar urdhrin e një udhëheqësi, nevojiten personel ushtarak dhe një sistem komunikimi shumë më i gjerë.

Cili është ndryshimi midis “nuclear football” të SHBA-së dhe “Cheget”-it rus?

Zanafilla e çantës bërthamore në SHBA, e njohur si “nuclear football”, daton që para Krizës së Raketave në Kubë të vitit 1962.

Historianët e lidhin atë me administratën e Dwight Eisenhowerit dhe me një dokument të deklasifikuar, i cili tregon se Eisenhoweri e informoi John F. Kennedy-n për këtë pajisje një ditë para se Kennedy të merrte detyrën në janar të vitit 1961.

Presidenti i SHBA-së mban me vete edhe një kartë, të quajtur ndryshe “biscuit”, e cila përmban kode që shërbejnë për të verifikuar identitetin e presidentit në momentin e dhënies së një urdhri bërthamor.

Zëvendëspresidenti ka qasje në një “çantë rezervë” dhe në kode autentifikimi, në rast se i duhet të marrë përsipër autoritetin presidencial.

Shërbimi Kërkimor i Kongresit (Congressional Research Service) thekson se vetëm presidenti i SHBA-së mund të autorizojë përdorimin e armëve bërthamore, ndonëse ai mund të kërkojë këshilla nga drejtues të lartë ushtarakë.

Versioni rus i kësaj çante, i quajtur “Cheget”, e ka marrë emrin nga një mal në Kaukaz.

Ajo hyri në shërbim në Bashkimin Sovjetik në vitin 1983 dhe, sipas traditës, është një oficer i marinës ai që e mban çantën për presidentin.

Në vitin 2015, Qendra “Yeltsin” në Jekaterinburg ekspozoi çantën që përdorej nga Boris Yeltsini, presidenti i parë i Rusisë pas periudhës sovjetike.

“Cheget”-i i sotëm e lidh presidentin me komandën qendrore të ushtrisë ruse; ai mund të transmetojë urdhrin për përdorimin e armëve bërthamore, por nuk mund t’i lëshojë ato.

Besohet se Rusia zotëron tri çanta të tilla, të cilat u janë caktuar presidentit, ministrit të Mbrojtjes dhe shefit të Shtabit të Përgjithshëm.

Sipas doktrinës bërthamore të publikuar nga Rusia, presidenti është ai që vendos nëse do të përdoren armët bërthamore.

“Cheget”-i komunikon përmes rrjetit rus të komandës dhe kontrollit “Kazbek”, i cili mbështet një sistem komunikimi të veçantë të quajtur “Kavkaz”.

Burimet e hapura nuk janë të një mendimi se sa nga këto çanta nevojiten për të vërtetuar një urdhër presidencial.

Pse udhëheqësit i marrin ato me vete?

Në teori, një sulm bërthamor mund të nisë ndërsa presidenti ndodhet në aeroplan, në një samit apo duke fjetur në një hotel.

Pra, këto çanta bërthamore mundësojnë nisjen e sulmeve ose kundërsulmeve në çdo kohë, pavarësisht vendndodhjes së udhëheqësit.

Megjithatë, kjo është e rëndësishme për sa i përket parandalimit: ideja se një kundërshtar mund të heqë dorë nga sulmi nëse beson se pala tjetër është ende në gjendje të kundërpërgjigjet.

Siç shkroi ekonomisti dhe strategu Thomas Schelling në librin e tij të vitit 1966, *Arms and Influence* (Armët dhe Ndikimi): “Fuqia për të shkaktuar dëm është fuqi negociuese”.

Mediat ruse shfaqën gjithashtu Putinin, të shoqëruar nga oficerë të marinës që mbanin çanta, gjatë një vizite në Pekin në vitin 2023.

Dhe në një samit, prania e çantës “Cheget” mund të shërbejë si një kujtesë e dukshme e arsenalit bërthamor të Rusisë.

E pamjet nga Shenzheni konfirmojnë se çanta është aty, gjë që shërben gjithashtu si një kujtesë e fortë se Rusia zotëron armë bërthamore.

“Fakti që kanalet televizive të mbështetura nga Kremlini e shfaqën këtë, na tregon shumë”, vlerëson Simon Mabon, profesor i politikës ndërkombëtare në Universitetin e Lancasterit.

“Kjo është thjesht teatër politik dhe një shfaqje simbolike nga një njeri që është i vetëdijshëm se pozita e vendit të tij në botë nuk është më ajo që ka qenë dikur”.

“Krahasuar me Shtetet e Bashkuara apo Kinën, Rusia nuk e ka më kapacitetin ushtarak apo ekonomik që zotëronte më parë – kjo është një përpjekje për të demonstruar, përmes një shfaqjeje, se Rusia e ka vendin në atë tryezë të madhe”.

A kanë vende të tjera “çantë bërthamore”?

Instituti Ndërkombëtar i Kërkimeve për Paqen në Stokholm numëron nëntë shtete të armatosura me armë bërthamore.

“Çantat” amerikane dhe ruse janë më të dokumentuara.

Diku tjetër, qeveritë në përgjithësi kanë zbuluar më shumë rreth asaj se kush mund të autorizojë përdorimin e armëve bërthamore sesa rreth asaj se çfarë pajisjesh udhëtojnë me udhëheqësit e tyre.

Në Mbretërinë e Bashkuar, vetëm kryeministri mund të autorizojë përdorimin e armëve bërthamore.

Çdo kryeministër i ri shkruan gjithashtu katër “letra të fundit” të shkruara me dorë – një për komandantin e secilës nëndetëse të armatosur me armë bërthamore – duke përcaktuar se çfarë të bëjë nëse një sulm bërthamor shkatërron qeverinë.

Ndërkohë, në Francë, ky autoritet i takon presidentit. Gazeta franceze Le Monde raportoi se Nicolas Sarkozy ia dorëzoi kodet bërthamore Francois Hollande kur ai u largua nga detyra në vitin 2012.

Kina mban një politikë “pa përdorim të parë”, që do të thotë se Pekini thotë se do të vendosë armë bërthamore vetëm në përgjigje të një sulmi bërthamor nga një vend tjetër.

Nëse presidenti Xi Jinping udhëton me një valixhe të dedikuar bërthamore mbetet e paqartë.

Ndërkohë qeveria në Indi thotë se vetëm Këshilli Politik i Autoritetit të Komandës Bërthamore, i kryesuar nga kryeministri, mund të autorizojë përdorimin e armëve bërthamore, ndërsa mbetet e paqartë nëse ajo mban pajisje.

Ndërsa Pakistani dhe Koreja e Veriut gjithashtu kanë armë bërthamore, edhe Izraeli besohet gjerësisht se i mban ato, por nuk ka informacion të mjaftueshëm publik të besueshëm për të ditur nëse udhëheqësit e tyre udhëtojnë me raste të krahasueshme. /Telegrafi/