Më 29 nëntor, zviceranët do të votojnë për lehtësimin e kufizimeve në eksportet e armëve. Mbështetësit argumentojnë se reforma do të mbrojë industrinë e armëve dhe sigurinë e vendit, ndërsa kundërshtarët e shohin atë si kërcënim për neutralitetin zviceran dhe traditën humanitare.
Që nga pushtimi i Ukrainës nga Rusia në shkurt të vitit 2022, rregulloret zvicerane për eksportin e armëve kanë qenë objekt i një debati të ashpër. Refuzimi i Bernës për të lejuar disa vende evropiane të rieksportonin pajisje ushtarake zvicerane është pritur me moskuptim nga shumë partnerë të Konfederatës, raporton Arcinfo.
Këshilli Federal kërkoi në vitin 2024 fleksibilitet më të madh për autorizimin e eksporteve të caktuara. Parlamenti shkoi edhe më tej, duke miratuar në dhjetor të vitit 2025 një rishikim më të gjerë të Ligjit për materialet e luftës.
Megjithatë, ky rishikim ka nxitur kundërshtimin e një aleance ku bëjnë pjesë Partia Socialdemokrate, Partia e Gjelbër, Partia Popullore Ungjillore, organizatat pacifiste dhe OJQ të tilla si Grupi për një Zvicër pa Ushtri.
Pas suksesit të referendumit të tyre, qytetarët do të vendosin më 29 nëntor. Më poshtë janë pesë çështjet kryesore të votimit.
1. Çfarë po ndodh?
Ligji federal për materialet e luftës ndalon eksportet drejt vendeve të përfshira në konflikte të armatosura ose që kryejnë shkelje serioze dhe sistematike të të drejtave të njeriut.
Që nga hyrja në fuqi, në vitin 2022, e kundërpropozimit indirekt ndaj iniciativës “Kundër eksportit të armëve në vendet në luftë civile”, Këshilli Federal nuk mund të bëjë më përjashtime nga këto kritere.
Vendet duhet të nënshkruajnë një deklaratë për mosrieksportim. Ato nuk mund t’i transferojnë pajisjet ushtarake zvicerane në një vend të tretë pa autorizimin paraprak të Këshillit Federal.
Ky rregull shkaktoi probleme pas pushtimit rus të Ukrainës. Vende si Gjermania, Spanja, Holanda dhe Danimarka dëshironin të transferonin në Kiev pajisje ushtarake dhe municione me origjinë zvicerane.
Meqë ishin të detyruara nga deklaratat për mosrieksportim, ato duhej të kërkonin autorizim nga Këshilli Federal, i cili refuzoi kërkesat.
2. A e ndalon neutraliteti eksportin e armëve?
Jo në tërësi. Duhet bërë dallimi ndërmjet detyrimeve që burojnë nga neutraliteti dhe kufizimeve që Zvicra ka përcaktuar në legjislacionin e saj.
E drejta ndërkombëtare për neutralitetin, e kodifikuar veçanërisht në Konventat e Hagës të vitit 1907, ia ndalon një shteti neutral furnizimin me armë të palëve ndërluftuese. Megjithatë, ajo nuk e detyron shtetin të ndalojë shitjen e armëve nga kompanitë e tij private, transmeton Telegrafi.
Nëse një shtet kufizon shitje të tilla, ai duhet t’i zbatojë të njëjtat kufizime për të dyja palët.
Zvicra ka ndjekur një qasje më të rreptë në Ligjin për materialet e luftës, duke ndaluar në parim eksportet drejt çdo vendi të përfshirë në një konflikt të armatosur, përfshirë edhe eksportet nga kompanitë private.
3. Çfarë do të ndryshonte reforma?
Reforma synon të trajtojë ndryshe disa shtete që konsiderohen partnerë të afërt të Zvicrës dhe që kanë rregulla të krahasueshme për eksportin e armëve.
Eksportet drejt këtyre vendeve mund të autorizohen edhe nëse ato janë të përfshira në një konflikt të armatosur.
Në këtë listë bëjnë pjesë 19 shtete evropiane, si dhe Shtetet e Bashkuara, Kanadaja, Australia, Japonia, Zelanda e Re dhe Argjentina.
4. Cilat janë argumentet e mbështetësve të lehtësimit të kufizimeve?
Mbështetësit e projektit besojnë se politika aktuale është tepër kufizuese krahasuar me standardet ndërkombëtare. Ata argumentojnë se këto rregulla e penalizojnë industrinë zvicerane të armëve në një kohë kur shumë vende evropiane po investojnë shumë në mbrojtjen e tyre.
Rregullat e rrepta për rieksportin kanë bërë që Gjermania, Holanda dhe Danimarka të ndalojnë porositë në Zvicër.
Mbështetësit e reformës theksojnë gjithashtu se një industri e fuqishme e mbrojtjes është thelbësore për furnizimin e ushtrisë zvicerane. Ata kanë frikë se dobësimi i sektorit do të zvogëlonte aftësinë e vendit për të garantuar sigurinë e vet.
Amendamenti i ligjit mbështetet nga Këshilli Federal dhe shumica e Parlamentit. Ai mbështetet gjithashtu nga Partia Popullore Zvicerane (SVP/UDC), Partia Liberale (FDP/PLR) dhe Partia e Qendrës. Në favor janë edhe përfaqësuesit e industrisë së armëve.
5. Pse kundërshtarët nisën një referendum?
Kundërshtarët e ndryshimit të ligjit kanë frikë se lehtësimet e planifikuara do të rrisin rrezikun që armët zvicerane të përfundojnë në zonat e konfliktit.
Ata gjithashtu kritikojnë faktin se reforma nuk ofron mbështetje për Ukrainën, e cila po sulmohet nga Rusia në shkelje të së drejtës ndërkombëtare. Ndërsa ideja fillestare ishte të lejoheshin rieksportet drejt Ukrainës, vendi nuk është në mesin e shteteve që do të përfitonin nga rregullat e reja.
Kundërshtarët argumentojnë se projekti nuk u shërben të drejtave të njeriut, por interesave ekonomike të industrisë së armëve. Ata kundërshtojnë gjithashtu pretendimin se industria po përballet me një krizë që kërcënon vetë ekzistencën e saj.
Aleanca kundër reformës argumenton se lehtësimi i kufizimeve do ta dobësonte neutralitetin dhe traditën humanitare të Zvicrës. Anëtarët e saj denoncojnë gjithashtu një përmbysje politike, vetëm pak vite pasi hyri në fuqi kundërpropozimi indirekt ndaj “iniciativës korrigjuese”.
Mbështetësit e referendumit paralajmërojnë gjithashtu se reforma i jep Këshillit Federal liri të tepruar veprimi, duke ia mundësuar shmangien më të lehtë nga kriteret aktuale të autorizimit.
Si po shkon industria e armëve?
Shifrat e eksporteve kanë dhënë sinjale të përziera gjatë viteve të fundit. Pas niveleve të regjistruara në vitet 2023 dhe 2024, eksportet zvicerane të pajisjeve ushtarake u rimëkëmbën në vitin 2025, duke arritur në gati 950 milionë franga, një rritje prej 43 për qind krahasuar me vitin paraprak.
Gjermania mbeti klientja më e madhe e industrisë zvicerane të mbrojtjes./Telegrafi/