Më shumë se 2 mijë palë të brendshme u varrosën në vende të ndryshme të Zvicrës, jo për ndonjë arsye të pazakontë, por për një qëllim shkencor: të studiohej shëndeti dhe aktiviteti biologjik i tokës.
Në vitin 2021, studiues nga Universiteti i Cyrihut dhe Agroscope, qendra federale zvicerane për kërkime bujqësore, përfshinë rreth një mijë vullnetarë në një projekt të pazakontë shkencor. Pjesëmarrësit varrosën të brendshme prej pambuku dhe qese çaji në kopshte, fusha, livadhe dhe zona urbane.
Por pse pikërisht të brendshme?
Përgjigjja lidhet me pambukun, i cili përmban celulozë dhe shpërbëhet nga organizmat që jetojnë në tokë. Pas rreth dy muajsh nën tokë, studiuesit i nxorën ato dhe analizuan se sa shumë ishte dekompozuar materiali. Sa më i madh të ishte shpërbërimi, aq më i lartë konsiderohej aktiviteti biologjik i tokës. Projekti ishte një shembull i shkencës qytetare, ku publiku merr pjesë drejtpërdrejt në kërkime.
Rezultatet e studimit, të publikuara në vitin 2026, treguan se mënyra e përdorimit të tokës ishte një nga faktorët kryesorë që ndikonte në aktivitetin e saj biologjik. Aktiviteti më i lartë u vu re në kopshtet private, ndërsa më i ulëti në sipërfaqet me bar, transmeton Telegrafi.
Sipas Franz Bender, drejtuesit të projektit, përmbajtja e lëndës organike në tokë luan një rol të rëndësishëm në këtë proces. Sa më shumë material organik të ketë toka, aq më shumë lëndë ushqyese janë në dispozicion të organizmave të saj dhe aq më i shpejtë është dekompozimi i materialeve prej pambuku.
Kopshtet private rezultuan se kishin përmbajtjen më të lartë të humusit, kryesisht për shkak të përdorimit më të madh të plehut organik dhe kompostit. Këto materiale çlirojnë lëndë ushqyese të vlefshme, të cilat shërbejnë si ushqim për organizmat e tokës.
Në krahasim me kopshtet private, toka bujqësore kishte mesatarisht 23 për qind më pak humus. Kjo ndikonte edhe në shpejtësinë e dekompozimit të të brendshmeve.
Studimi vuri në pah edhe një tjetër funksion të rëndësishëm të humusit: aftësinë e tokës për të ruajtur ujin. Sipas Bender, sa më e lartë të jetë përmbajtja e humusit, aq më shumë ujë mund të mbajë toka.
Edhe Marcel van der Heijden, drejtor i studimit në Agroscope dhe Universitetin e Cyrihut, theksoi rëndësinë e humusit për bujqësinë, veçanërisht në kushtet e thatësirave gjithnjë e më të shpeshta.
Ai e përshkroi humusin si motorin e rrjetit ushqimor të tokës, pasi ndihmon në funksionimin e ekosistemit dhe në ruajtjen e ujit. Sipas tij, rritja e përmbajtjes së humusit është një pikënisje e rëndësishme për të mbrojtur bujqësinë nga thatësirat, për të ruajtur rendimentet dhe për të prodhuar në mënyrë më të qëndrueshme.
Ndër masat që ndihmojnë në rritjen e humusit përfshihen mbajtja e tokës vazhdimisht të mbuluar me bimësi, reduktimi i punimit të saj dhe përdorimi i plehut organik ose materialeve mbuluese organike, të njohura si mulch.
Përveç kësaj, studiuesit identifikuan mbi 18.900 lloje bakteresh dhe rreth 6.500 lloje kërpudhash, duke dëshmuar biodiversitetin e jashtëzakonshëm të organizmave që jetojnë në tokë.
Projekti tregoi gjithashtu rëndësinë e përfshirjes së qytetarëve në kërkimin shkencor. Sipas Bender, pa bashkëpunimin e vullnetarëve, studiuesit nuk do të kishin mundur të mblidhnin një sasi kaq të madhe të dhënash. Ai e cilësoi atë si projektin më të madh të këtij lloji të realizuar në Zvicër deri më sot.
Rreth 240 qytetarë u përfshinë si bashkautorë të studimit, ndërsa projekti fitoi edhe Çmimin Ig Nobel për Shkencën e Tokës në shtator 2026, një vlerësim që nderon kërkimet shkencore që fillimisht të bëjnë të qeshësh, por më pas edhe të mendosh./Telegrafi/