Fatura e Bashkimit Evropian për importin e naftës është rritur ndjeshëm gjatë vitit 2026, në një kohë kur tensionet në Lindjen e Mesme kanë tronditur furnizimet dhe kanë shtyrë çmimet lart.
Sipas të dhënave të Eurostat-it, në tremujorin e dytë të këtij viti BE-ja shpenzoi mesatarisht 27.6 miliardë euro në muaj për importin e naftës, 55.8 për qind më shumë se mesatarja prej 17.7 miliardë eurosh në muaj gjatë vitit 2025, transmeton Telegrafi.
Rritja e kostove nuk u shoqërua me një shtim të ngjashëm të sasisë së importuar. Vëllimi mujor u rrit vetëm me 1.2 për qind, nga 36.3 milionë tonë në 36.7 milionë tonë. Kjo do të thotë se BE-ja pagoi rreth 9.9 miliardë euro më shumë çdo muaj, kryesisht për shkak të çmimeve më të larta.
Kostoja për ton u rrit nga 487 euro në vitin 2025 në 750 euro në tremujorin e dytë të vitit 2026, duke iu afruar nivelit rekord të vitit 2022. Në fund të vitit 2025, një ton naftë kushtonte 435 euro, ndërsa në tremujorin e parë të këtij viti çmimi ishte rritur në 498 euro.
Një nga faktorët kryesorë është shtrenjtimi i naftës bruto. Profesori Xiaoyi Mu nga Universiteti i Dundee-t i tha Euronews Business se çmimi mesatar mujor i naftës Brent në tremujorin e dytë të vitit 2026 ishte 49.5 për qind më i lartë se mesatarja e vitit 2025, me një rritje prej 34 dollarësh për fuçi.
Sipas tij, përpara përshkallëzimit të konfliktit, përmes Ngushticës së Hormuzit kalonin rreth 20 milionë fuçi naftë dhe produkte nafte në ditë, afërsisht 20 për qind e konsumit ditor global. “Kur ndërpritet gati 20 për qind e furnizimit botëror, çmimi duhet të rritet për të ribalancuar tregun”, tha Mu.
Edhe Szymon Kardas, studiues i lartë i politikave në Këshillin Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë (ECFR), theksoi se lufta mes SHBA-së, Izraelit dhe Iranit ka ndërprerë prodhimin dhe furnizimet me naftë në tregjet botërore, duke ushtruar presion mbi çmimet. Sipas tij, trafiku i cisternave në Ngushticën e Hormuzit herë kthehet në nivelet e para luftës, e herë bie sërish.
Kjo situatë e prek veçanërisht Evropën, e cila varet në masë të madhe nga importet. Kardas tha se BE-ja mbështetet në naftën e importuar nga vendet jashtë bllokut në një nivel prej 90 deri në 95 për qind. Të dhënat e Eurostat-it tregojnë se kjo varësi arriti në 96.6 për qind në vitin 2024.
Wolfgang Eichhammer, ekspert i lartë në Institutin për Politikat Evropiane të Energjisë dhe Klimës (IEECP), tha se tensionet në Lindjen e Mesme kanë pasur ndikimin më të madh, pasi furnizimet janë pakësuar ose janë bërë më pak të sigurta.
Megjithatë, ai vuri në dukje se rol ka luajtur edhe kërkesa e lartë globale, ndërsa Evropa konkurron për furnizime me blerësit në Azi, veçanërisht Kinën.
Në tremujorin e dytë të vitit 2026, BE-ja shpenzoi gjithsej 82.7 miliardë euro për importin e naftës, krahasuar me 50.3 miliardë euro në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Sasia e importuar u rrit nga 105.2 milionë tonë në 110.2 milionë tonë, duke treguar se rritja e faturës erdhi kryesisht nga çmimet.
Të dhënat e pesë viteve të fundit tregojnë luhatje të mëdha në vlerën e importeve, ndërsa vëllimi i tyre ka mbetur brenda një intervali relativisht të ngushtë, nga rreth 105 milionë deri në 123 milionë tonë për tremujor. Fatura arriti në 91.3 miliardë euro në vitin 2022, ra në 47.8 miliardë euro në fund të vitit 2025 dhe më pas u rrit sërish ndjeshëm.
Nafta përbën pothuajse të gjithë rritjen e faturës së importeve energjetike të BE-së. Në tremujorin e dytë të vitit 2026, shpenzimet e përgjithshme për importin e energjisë arritën në 115.6 miliardë euro, nga 81.4 miliardë euro një vit më parë. Nafta përbënte 32.4 miliardë euro nga rritja totale prej 34.2 miliardë eurosh, ose rreth 95 për qind.
Shpenzimet për produkte të tjera energjetike ndryshuan shumë më pak. Importet e gazit u rritën me 1.6 miliardë euro dhe ato të qymyrit me 400 milionë euro, ndërsa importet e gazit natyror të lëngshëm (LNG) ranë lehtë, me 200 milionë euro.
Pasojat janë ndier drejtpërdrejt edhe nga shoferët evropianë. Në javën e parë të janarit 2026, nafta për automjete me naftë kushtonte mesatarisht 1.54 euro për litër në BE. Çmimi u rrit ndjeshëm nga marsi, kaloi 2 euro për litër më vonë gjatë atij muaji dhe arriti në 2.24 euro në fund të shtatorit, duke tejkaluar nivelin maksimal prej 2.03 eurosh të regjistruar në vitin 2022.
Më 19 tetor, çmimi mesatar i naftës për automjete me naftë ishte 2.14 euro për litër, 38 për qind më shumë se në fillim të vitit. Edhe benzina ndoqi një ecuri të ngjashme: nga 1.60 euro për litër në fillim të janarit u rrit në 2.10 euro në fund të shtatorit, përpara se të zbriste lehtë në 1.99 euro.
Mbushja e një rezervuari prej 50 litrash me naftë kushton tashmë rreth 107 euro, krahasuar me 77 euro në janar. Mu paralajmëroi se shpenzimet më të larta për karburant do t’u lënë konsumatorëve më pak para për ushqime dhe produkte të tjera të përditshme.
Ai pret që shtrenjtimi të përhapet edhe në sektorë të tjerë, pasi nafta përdoret gjerësisht në transportin e rëndë dhe autobusë. Kardas tha se transporti, ngrohja, bujqësia dhe industria me konsum të lartë energjie do të përballen me presion të menjëhershëm, ndërsa kostot më të larta të transportit, energjisë dhe lëndëve djegëse mund t’u kalohen konsumatorëve. Sipas tij, sektorët e mbështetur kryesisht te shërbimet mund të ndikohen më pak.
Ekspertët nuk presin që fatura e importeve të naftës të bjerë në një të ardhme të afërt. I pyetur nëse kostot do të mbeten të larta gjatë muajve të ardhshëm, Mu u shpreh pesimist, duke thënë se nuk sheh një mënyrë praktike për t’i dhënë fund konfliktit.
Ai paralajmëroi gjithashtu se kostot më të larta të transportit detar dhe sigurimit mund të mos jenë pasqyruar plotësisht në faturën e tremujorit të dytë dhe mund të shtojnë shpenzimet në tremujorin e tretë dhe të katërt.
Kardas pret që kostot e lidhura me konfliktin të vazhdojnë edhe në muajt e ardhshëm dhe, potencialisht, deri në vitin 2027. Edhe Eichhammer vlerëson se ekziston rrezik i lartë që çmimet e naftës të mbeten të larta ose të rriten më tej. /Telegrafi/