Mëlçia është organi më i madh i brendshëm dhe vepron si një lloj rafinerie në trup. Çdo gjë që marrim në trup, nga ushqimi te ilaçet, mëlçia e filtron, përpunon, ruan ose shndërron në substanca të reja, përfshirë kolesterolin.
Organi është gjithashtu thelbësor për rregullimin e glukozës sepse ruan sheqerin dhe e liron atë kur trupi ka nevojë për energji. Përveç kësaj, ai kryen detyrën e rëndësishme të pastrimit dhe nxjerrjes së gjithçkaje që nuk i nevojitet nga trupi, shkruan Men’s Health.
Çfarë e dëmton mëlçinë?
Faktorë të ndryshëm mund të ndërhyjnë në funksionin e mëlçisë dhe me kalimin e kohës të çojnë në dëmtime serioze. Sëmundja zakonisht përparon nëpër tre faza.
E para është inflamacioni, dhe nëse bëhet kronik, vjen fibroza, domethënë formimi i indit mbresë. Në fazën e tretë, cirrozën, funksioni i mëlçisë fillon të dobësohet. Në cirrozën e avancuar, ndodh dështimi i plotë i organeve dhe atëherë e vetmja zgjidhje është transplantimi.
Ndër shkaqet kryesore të dëmtimit është hepatiti viral. Ekzistojnë pesë lloje (A, B, C, D, E), më të zakonshmet janë A, B dhe C. Tipi A është kryesisht i lehtë. Tipet B dhe C mund të shkaktojnë cirrozë dhe kancer, por sot ato përbëjnë më pak kërcënim se më parë. Një tjetër shkak i zakonshëm është sëmundja e mëlçisë që lidhet me alkoolin.
Sa herë që mëlçia përpunon alkool, disa nga qelizat e saj vdesin. Pirja e tepërt e alkoolit shkatërron shumë qeliza, gjë që e vështirëson punën e mëlçisë, çon në grumbullimin e yndyrës dhe shkakton probleme të mëtejshme.
Sëmundja e mëlçisë e shoqëruar me steatozë metabolike (MASLD), e njohur më parë si sëmundja e mëlçisë yndyrore joalkoolike, po bëhet gjithashtu më e zakonshme. Është një sëmundje e mëlçisë yndyrore joalkoolike që shkaktohet nga akumulimi i yndyrës në mëlçi dhe shkaktohet kryesisht nga obeziteti dhe diabeti i tipit 2. Është vlerësuar se MASLD prek rreth 30% të popullsisë së botës.
Si ta dallosh që diçka nuk shkon?
Ndihma e mjekut është e nevojshme për diagnostikimin e problemeve me mëlçinë. Simptomat e hershme, të tilla si lodhja, janë aq të përgjithshme sa është e vështirë t’i shoqërosh ato në mënyrë të pavarur me mëlçinë. “Simptomat e rënda të tilla si zverdhja e syve dhe e lëkurës, ose verdhëza, ënjtja e barkut ose konfuzioni, nuk shfaqen deri në fazën e dështimit të mëlçisë”, shpjegon Dr. Richard Sterling, një hepatolog në Universitetin e Virxhinias Commonwealth.
Gjendja e mëlçisë mund të kontrollohet me një analizë standarde të gjakut gjatë një kontrolli të rregullt.
Analiza përfshin kontrollin e enzimave të mëlçisë (vlerat e larta janë shenjë e keqe), numrin e trombociteve (vlerat e ulëta janë të këqija), albuminën (vlerat e larta janë të dëshirueshme), proteinën totale (vlerat e ulëta janë të këqija) dhe bilirubinën (vlerat e larta janë shenjë e keqe). Gjetjet duhet të përfshijnë edhe testimin për hepatitin B dhe C.
Lajm i mirë për shëndetin e mëlçisë
“Pacientët që vijnë tek unë shpesh janë të frikësuar sepse mendojnë se një diagnozë e sëmundjes së mëlçisë është një dënim me vdekje”, thotë Dr. Rohit Loomba, drejtor i Qendrës Kërkimore MASLD në Universitetin e Kalifornisë, San Diego. “Kjo nuk është më kështu. Në 20 vitet e fundit, ne e kemi ndryshuar plotësisht mënyrën se si e trajtojmë mëlçinë”, thotë Dr. Loomba.
Një nga faktet kryesore është se mëlçia mund të rigjenerohet. Fibroza që nuk ka përparuar në cirrozë mund të përmbyset nëse adresohet shkaku i problemit, siç është përmirësimi i dietës ose ndërprerja e konsumit të alkoolit. Edhe cirroza mund të stabilizohet nën mbikëqyrje mjekësore.
Trajtimi i hepatitit dhe sëmundjes së mëlçisë yndyrore ka përparuar ndjeshëm vitet e fundit falë shqyrtimit më të mirë, vaksinimit kundër hepatitit A dhe B, si dhe zhvillimit të barnave efektive. Hepatiti C tani mund të shërohet me sukses në shumicën e rasteve, ndërsa hepatiti B mund të mbahet nën kontroll me terapi të përshtatshme.
Po bëhen përparime edhe në trajtimin e sëmundjes së mëlçisë yndyrore. Janë zhvilluar mundësi të reja terapeutike që mund të ngadalësojnë përparimin e sëmundjes dhe të përmirësojnë shëndetin e mëlçisë. Hulumtimet tregojnë gjithashtu potencialin e barnave më të reja që rregullojnë sheqerin në gjak dhe peshën trupore në trajtimin e inflamacionit dhe dëmtimit të mëlçisë të shoqëruar me çrregullime metabolike.
Megjithatë, parandalimi ende luan rolin më të rëndësishëm. Kanceri i mëlçisë shpesh zhvillohet si rezultat i dëmtimit afatgjatë të mëlçisë, kështu që kontrollet e rregullta mjekësore, zbulimi i hershëm i sëmundjes dhe miratimi i zakoneve të shëndetshme të jetesës janë çelësi për uljen e rrezikut. Një dietë e ekuilibruar, aktiviteti fizik i rregullt, mbajtja e një peshe të shëndetshme trupore dhe shmangia e alkoolit janë veçanërisht të rëndësishme.
Ushqyerja dhe ushtrimet
Një dietë e pasur me proteina të ligët dhe perime, me shumë pak sheqer, rekomandohet për shëndetin e mëlçisë. Ushtrimet fizike janë gjithashtu thelbësore. 150 minutat e rekomanduara të aktivitetit të moderuar në javë ndihmojnë në uljen e inflamacionit dhe yndyrës në mëlçi. Kafeja gjithashtu mund të jetë e dobishme.
Antioksidantët dhe përbërësit e tjerë në kafe, madje edhe në kafenë pa kafeinë, mund të mbrojnë nga fibroza. Edhe pse studimet ndryshojnë, studiuesit thonë se efektet pozitive fillojnë me dy deri në tre filxhanë në ditë. Nëse jeni mbipeshë, humbja e 5 deri në 10% të peshës trupore mund të zvogëlojë dhjamin e mëlçisë me rreth 30%.
Çfarë duhet të shmanget ose kufizohet?
Sasia më e mirë e alkoolit për mëlçinë tuaj është zero. Nëse pini, kufizohuni në një deri në dy pije dhe shmangni pirjen e alkoolit çdo ditë. Është e rëndësishme të theksohet se njerëzit më të mëdhenj nuk e tolerojnë domosdoshmërisht alkoolin më mirë. Njerëzit që janë mbipeshë ka të ngjarë të kenë tashmë një shkallë të dëmtimit të mëlçisë, gjë që e bën më të vështirë për trupin e tyre të përpunojë alkoolin.
Kufizoni marrjen e sheqerit. Kur konsumoni shumë prej tij, trupi juaj e shndërron tepricën në yndyrë, e cila më pas grumbullohet në mëlçi. Kini kujdes edhe me ilaçet. “Kini kujdes me qetësuesit e dhimbjes: Edhe në doza të përshkruara, ato mund të dëmtojnë mëlçinë nëse merren me shumë alkool”, paralajmëron Dr. Sterling.
Kini kujdes me suplementet bimore, pasi disa prej tyre mund të jenë të dëmshme për mëlçinë. Në veçanti, disa qetësues bimorë dhe suplemente për humbje peshe mund të përmbajnë përbërës që janë potencialisht toksikë për mëlçinë.
Po në lidhje me përgatitjet dhe metodat popullore për “pastrimin” ose “detoksifikimin” e mëlçisë? “Është diçka që ne hepatologët nuk e rekomandojmë. Nuk ka të dhëna që konfirmojnë se metoda të tilla funksionojnë”, përfundon Dr. Sterling.