Termi dismorfia trupore, një çrregullim në të cilin njerëzit janë të preokupuar me të meta fizike reale ose të imagjinuara, është i njohur gjerësisht.
Megjithatë, më pak i njohur është një term i lidhur që përshkruan një marrëdhënie të pashëndetshme me financat: dismorfia monetare. Edhe pse nuk është një diagnozë zyrtare mjekësore, termi përshkruan një perceptim të shtrembëruar të situatës financiare të dikujt dhe një fiksim pas parave, shkruan Vice.
Çfarë është dismorfia e parave?
Dismorfia monetare është, pra, një pikëpamje e shtrembëruar e financave të dikujt. Disa njerëz ndihen përgjithmonë të varfër edhe pse janë financiarisht të qëndrueshëm ose edhe të pasur, ndërsa të tjerë nuk janë plotësisht të vetëdijshëm për borxhet e tyre.
Steven Bradshaw, një psikoterapist i licencuar nga Los Angeles dhe themelues i Qendrës Beyond Psychology, shpjegon se dismorfia monetare mund të manifestohet në një sërë mënyrash. Përpara karrierës së tij aktuale, Bradshaw punonte në bankën e investimeve.
Sipas tij, një person mund të identifikohet duke mbivlerësuar sigurinë e vet dhe duke shpenzuar tepër, duke nënvlerësuar stabilitetin financiar dhe duke pasur frikë të vazhdueshme, ose duke krahasuar veten me të tjerët që krijon një ndjenjë inferioriteti. Forma të tjera përfshijnë bindjet kufizuese rreth asaj që është e arritshme financiarisht dhe duke shmangur plotësisht të folurit për paratë.
“Besimet kufizuese janë ato që shoh më shpesh tek klientët”, thotë Bradshaw, duke shtuar, “Më pëlqen të përdor termin ‘mentalitet mungese’. Është një ndjenjë e thellë pasigurie, e shoqëruar me qëndrime mbrojtëse në lidhje me paratë dhe suksesin.”
Bradshaw thekson se dismorfia monetare mund të jetë e dëmshme për shëndetin mendor. Mund të shkaktojë ankth, dyshim në vetvete dhe vetëvlerësim të ulët, dhe ndonjëherë e pengon një person të investojë në vetvete dhe interesat e tij.
“Shpesh dëgjoj deklarata nga klientët si ‘Nuk jam i mirë me paratë’ ose ‘nuk do të funksionojë kurrë për mua’. Ndonjëherë ata i rezistojnë pikërisht zgjidhjeve që mund t’i ndihmonin, si t’u kërkojnë ndihmë financiare prindërve ose të zhvendosen”, shpjegon ai.
Shkaqet kryesore
Ndërsa dismorfia monetare mund të duket si një pasojë e pashmangshme e ekonomisë së sotme, zhvillimi i saj ndikohet nga disa faktorë kyç.
“Dismorfia e parave është në thelb një frikë e mësuar që është tepër e përgjithësuar”, shpjegon Bradshaw. “Kjo frikë na pengon të investojmë në veten dhe idetë tona, veçanërisht në momentet vendimtare. Gjithashtu inkurajon shmangien e problemeve dhe krijon stres për shkak të krahasimeve me të tjerët.”
Për shembull, nëse dikush është rritur në një mjedis të pasigurt financiarisht ose të paqëndrueshëm, ai mund ta mbartë atë traumë dhe frikë në moshë madhore, edhe nëse ka një pagë të lartë dhe kursime të forta.
Bradshaw shpjegon se kjo është kryesisht rezultat i ndikimeve mjedisore. Mund të jetë një përvojë traumatike personale që ka prishur ndjenjën e sigurisë, siç është stresi financiar, sëmundja ose humbja. Një shkak tjetër është transmetimi ndërgjeneracional, ku frikërat merren nga prindërit që vetë kanë pasur probleme financiare ose i kanë trashëguar ato.
Gjithashtu, për njerëzit që tashmë luftojnë me ankthin ose mungesën e vetëbesimit, këto ndjenja mund të drejtohen posaçërisht drejt marrëdhënies së tyre me paratë.
“Ekzistojnë gjithashtu faktorë gjenetikë, siç është ndjeshmëria personale, e ngjashme me konceptin e Elaine Aron për njerëzit shumë të ndjeshëm, dhe tipare të neuroticizmit”, thotë Bradshaw. “Për shkak të predispozitave të tilla gjenetike, një person mund të jetë më i ndjeshëm ndaj ndikimit të faktorëve mjedisorë të përmendur më sipër.”
Qasjet ndaj zgjidhjes së problemeve
Meqenëse dismorfia monetare shpesh buron nga përvojat e kaluara, psikologët dhe terapistët e shëndetit mendor përqendrohen në adresimin e shkakut rrënjësor të problemit.
“Ajo që kemi frikë është zakonisht një version i diçkaje që ka ndodhur tashmë dhe që tani po e projektojmë në të ardhmen”, thotë Bradshaw. “Nëse mund ta nxjerrim në dritë atë ngjarje traumatike dhe ta kalojmë atë përmes metodave si terapia somatike, EMDR ose terapia e ekspozimit, kujtesa humbet ngarkesën e saj emocionale dhe frika e projektuar zhduket.”
“Pasi t’i kapërceni këto frikëra, natyrshëm ktheheni në qendrën tuaj emocionale dhe filloni të ndiheni më të lidhur me veten”, vazhdon ai. “Atëherë mund t’i njihni më lehtë aftësitë tuaja dhe frikërat e dyshimet humbasin pushtetin e tyre mbi ju.”