Ekonomia e Izraelit pritet të bëhet e 25-ta më e madhja në botë, çfarë mund të mësojë Evropa nga modeli i saj?

Ekonomia e Izraelit pritet të bëhet e 25-ta më e madhja në botë, çfarë mund të mësojë Evropa nga modeli i saj?

Written by

in

Ekonomia e Izraelit pritet të ngjitet në vendin e 25-të në botë deri në fund të vitit 2026, duke kaluar Suedinë dhe Irlandën, pavarësisht viteve të konfliktit. Këtë e vlerëson Fondi Monetar Ndërkombëtar (FMN), i cili parashikon se Prodhimi i Brendshëm Bruto (PBB) nominal i vendit do të arrijë rreth 747 miliardë dollarë.

Këto vlerësime publikohen në një kohë kur mbi 700 pjesëmarrës, përfshirë më shumë se 200 të ftuar nga Evropa, po mblidhen në Jerusalem për Samitin ELNET, që mbahet nga 22 deri më 24 nëntor. Në fokus të takimeve është forcimi i bashkëpunimit mes Izraelit dhe Evropës në fushën e sigurisë, teknologjisë, kërkimit shkencor dhe tregtisë, transmeton Telegrafi.

Pavarësisht sfidave gjeopolitike, FMN-ja parashikon rritje ekonomike prej 4.5 për qind për Izraelin në vitin 2026. Banka e Izraelit ka parashikime edhe më optimiste, duke pritur rritje prej 5.6 për qind këtë vit dhe 7.5 për qind në vitin 2027.

Megjithatë, këto vlerësime përfshijnë edhe prodhimin e kompanive izraelite jashtë vendit. Nëse përjashtohet ky aktivitet, banka qendrore pret rritje të ekonomisë vendore prej 3.4 për qind në vitin 2026 dhe 5.1 për qind në vitin 2027.

Shifrat tregojnë potencialin e ekonomisë izraelite për rimëkëmbje dhe zgjerim, pavarësisht situatës së vështirë të sigurisë.

Teknologjia, motori i ekonomisë izraelite

Një nga faktorët kryesorë që shpjegon performancën ekonomike të Izraelit është sektori i teknologjisë.

Gjatë disa dekadave, vendi ka ndërtuar një ekosistem të ndërlidhur të inovacionit, me përparësi në sigurinë kibernetike, inteligjencën artificiale, softuerë, gjysmëpërçues, teknologji mjekësore dhe inovacionin në fushën e mbrojtjes.

Sipas raportit “State of High-Tech 2026” të Autoritetit të Inovacionit të Izraelit, sektori i teknologjisë së lartë përbënte 18.3 për qind të PBB-së në vitin 2025 dhe rreth 58 për qind të eksporteve të vendit.

Këto të dhëna dëshmojnë rëndësinë e teknologjisë për ekonominë izraelite. Kompanitë e këtij sektori jo vetëm që gjenerojnë aktivitet ekonomik, por tërheqin edhe investime ndërkombëtare, krijojnë vende pune për profesionistë të kualifikuar dhe lidhin bizneset vendore me klientë e partnerë në mbarë botën.

Një rol qendror në këtë zhvillim ka edhe kërkimi shkencor. Sipas statistikave të Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik (OECD), Izraeli ndau rreth 6.8 për qind të PBB-së për kërkim dhe zhvillim në vitin 2024, një nga përqindjet më të larta në nivel ndërkombëtar.

Në të njëjtën periudhë, Bashkimi Evropian shpenzoi rreth 2.3 për qind të PBB-së për këtë qëllim, sipas Eurostat-it. Ky dallim pasqyron rëndësinë që kanë industritë e bazuara në kërkim shkencor në ekonominë izraelite dhe tregon se si investimet afatgjata në inovacion mund të ndikojnë në zhvillimin ekonomik të një vendi.

Bashkëpunimi mes universiteteve, bizneseve dhe investitorëve

Modeli izraelit i inovacionit karakterizohet nga lidhjet e ngushta mes universiteteve, kompanive private, investitorëve dhe sektorit publik.

Një prej institucioneve kryesore në këtë sistem është Autoriteti i Inovacionit i Izraelit, i cili mbështet kërkimin teknologjik, bizneset në fazat e hershme dhe inovacionin industrial. Përmes programeve të tij, kompanitë ndihmohen të zhvillojnë teknologji të reja dhe t’i shndërrojnë ato në produkte e shërbime të gatshme për treg.

Izraeli përfiton gjithashtu nga një kulturë biznesi ku sipërmarrja dhe eksperimentimi teknologjik janë bërë pjesë e rëndësishme e ekonomisë. Investitorët e kapitalit sipërmarrës luajnë rol të madh në financimin e kompanive të reja, duke reflektuar gatishmërinë për të marrë rreziqe dhe për të investuar në ide inovative, edhe kur suksesi komercial nuk është i garantuar.

Një tjetër karakteristikë është orientimi ndërkombëtar i bizneseve izraelite. Meqë tregu i brendshëm është relativisht i vogël, kompanitë teknologjike detyrohen të kërkojnë klientë dhe partnerë jashtë vendit që në fazat e hershme të zhvillimit.

Shtetet e Bashkuara kanë qenë një nga partnerët më të rëndësishëm të Izraelit. Marrëveshja e Tregtisë së Lirë mes dy vendeve, e cila hyri në fuqi në vitin 1985, krijoi një bazë për forcimin e marrëdhënieve ekonomike dhe tregtare.

Lufta, shpenzimet e mbrojtjes dhe qëndrueshmëria ekonomike

Zhvillimi teknologjik i Izraelit ka ndodhur në një sfond të vështirë gjeopolitik.

Operacionet ushtarake, mobilizimi i rezervistëve, mungesa e fuqisë punëtore dhe ndërprerjet e aktivitetit të bizneseve kanë ushtruar presion mbi ekonominë. Ndërkohë, rritja e shpenzimeve të mbrojtjes ka shtuar barrën mbi financat publike.

Megjithatë, sektori teknologjik i vendit ka vazhduar të ketë shtrirje të konsiderueshme ndërkombëtare.

Industria izraelite e mbrojtjes është pjesë e këtij zhvillimi. Kompani si Elbit Systems, Rafael dhe Israel Aerospace Industries kanë krijuar kapacitete të avancuara në fusha si mbrojtja kundër raketave, radarët, dronët dhe pajisjet elektronike ushtarake.

Njohuritë e zhvilluara përmes kërkimeve në fushën e mbrojtjes mund të përdoren edhe në sektorë civilë, veçanërisht në sigurinë kibernetike, komunikim dhe inxhinieri të avancuar.

Megjithatë, shpenzimet ushtarake nuk duhet të ngatërrohen me mirëqenien ekonomike. Ato përbëjnë kosto të konsiderueshme dhe mund të kufizojnë fondet në dispozicion për arsim, transport, shëndetësi dhe investime të tjera të rëndësishme për rritjen afatgjatë.

Raporti ekonomik i OECD-së për Izraelin për vitin 2025 shqyrton ndikimin e konfliktit në ekonomi dhe nevojën për të mbrojtur investimet në infrastrukturë, aftësi profesionale dhe produktivitet.

Sfidat ekonomike mbeten

Pavarësisht sektorit të fuqishëm teknologjik, Izraeli vazhdon të përballet me sfida të rëndësishme ekonomike.

Në vlerësimin e publikuar në korrik 2026, FMN-ja paralajmëroi se inflacioni mund të rritet përkohësisht për shkak të çmimeve më të larta të energjisë dhe mungesës së furnizimeve, pavarësisht forcimit të shekelit.

Pasojat ekonomike të konflikteve, përfshirë shpenzimet e larta të mbrojtjes dhe mungesën e fuqisë punëtore, pritet të ndikojnë në rritjen ekonomike edhe në periudhën afatmesme.

FMN-ja ka identifikuar gjithashtu sfida të kahershme në tregun e punës, veçanërisht shkallën relativisht të ulët të punësimit te burrat hebrenj ultra-ortodoksë dhe gratë arabe izraelite. Këta faktorë mund të kufizojnë potencialin e rritjes ekonomike të vendit.

Çfarë mund të mësojë Evropa nga Izraeli?

Përvoja e Izraelit mund të ofrojë disa mësime për politikëbërësit evropianë, në një kohë kur Bashkimi Evropian synon të rrisë produktivitetin, të nxisë inovacionin dhe të konkurrojë më fuqishëm në tregjet globale të teknologjisë.

Evropa tashmë ka universitete të nivelit të lartë, institucione shkencore, industri të avancuara dhe një treg të madh konsumatorësh. Sfida kryesore nuk është vetëm krijimi i ideve të reja, por edhe shndërrimi i tyre në biznese të suksesshme që mund të zgjerohen ndërkombëtarisht.

Përvoja izraelite sugjeron disa fusha ku Evropa mund të përmirësojë qasjen e saj.

Së pari, inovacioni duhet të trajtohet si prioritet afatgjatë ekonomik. Kërkimi dhe zhvillimi kërkojnë angazhim të vazhdueshëm nga kompanitë, investitorët dhe qeveritë. Mbështetja publike mund të nxisë investimet private, veçanërisht në teknologjitë që kërkojnë vite për të sjellë përfitime komerciale.

Së dyti, duhet të forcohet bashkëpunimi mes universiteteve dhe bizneseve. Zbulimet shkencore krijojnë më shumë vlerë ekonomike kur shndërrohen në produkte dhe shërbime të dobishme. Evropa mund të përmirësojë transferimin e teknologjisë, të zgjerojë partneritetet kërkimore dhe t’ua lehtësojë sipërmarrësve komercializimin e studimeve akademike.

Së treti, duhet të krijohen më shumë mundësi që kompanitë e reja të rriten dhe të nxitet gatishmëria për të marrë rreziqe. Shumë biznese inovative në Evropë hasin vështirësi për të siguruar financimin e nevojshëm për zgjerim ndërkombëtar.

Qasja më e lehtë në kapitalin sipërmarrës, tregjet financiare më të integruara dhe gatishmëria më e madhe e investitorëve për të mbështetur ide ambicioze mund t’i ndihmojnë kompanitë evropiane të konkurrojnë në nivel global. Kultura sipërmarrëse e Izraelit tregon rëndësinë e pranimit të rrezikut komercial si pjesë të procesit të inovacionit. /Telegrafi/