Stresi zakonisht shoqërohet me pasoja negative shëndetësore, por roli i tij në tru është më kompleks nga sa duket.
Hulumtimet e reja kanë treguar se kortizoli, një hormon i çliruar gjatë situatave stresuese, mund të ndikojë në ngjarjet që i kujtojmë më mirë.
Shkencëtarët kanë zbuluar se kortizoli ndryshon mënyrën se si rrjetet e trurit të lidhura me emocionet dhe kujtesën komunikojnë me njëra-tjetrën, gjë që mund të shpjegojë pse disa përvoja emocionalisht intensive mbeten në kujtesën tonë më gjatë se të tjerat, shkruan Popular Mechanics.
Jo çdo stres është i dëmshëm
Kur truri njeh një kërcënim, ai shkakton një përgjigje biologjike afatshkurtër të njohur si “lufto ose ik”. Trupi mund të përballojë episode të tilla nëse ato pasohen nga një periudhë pushimi, siç është gjumi cilësor. Problemi lind me stresin kronik, i cili mund të zgjasë me muaj ose vite dhe shpesh është i dëmshëm, transmeton Klankosova.tv.
Megjithatë, stresi afatshkurtër mund të përmirësojë kujtesën falë kortizolit. Shkencëtarët kanë ditur më parë për lidhjen midis kortizolit dhe kujtesës, dhe tani një ekip nga Universiteti Yale në SHBA ka hetuar pse disa kujtime zbehen, ndërsa të tjerat mbeten të regjistruara përgjithmonë.
“Stresi ndikon fuqishëm në të nxënë dhe kujtesë. Truri më pas i jep përparësi përpunimit të informacionit të ngarkuar emocionalisht, thelbësor për mbijetesën, duke injoruar përmbajtjen neutrale”, shpjeguan studiuesit në një studim të botuar në revistën Science Advances. Ata shtuan se këto përfitime shoqërohen me nivele të rritura të hormoneve të stresit.
Si formohen kujtimet emocionale?
Kujtimet emocionale formohen në dy hapa. Truri së pari e shënon ngjarjen si të rëndësishme emocionalisht dhe më pas e kodon atë për ruajtje afatgjatë në mënyrë që të mund të kujtohet më vonë. Kortizoli ndikon në të dy proceset. Kur diçka emocionalisht e rëndësishme ndodh nën stres, truri ridrejton burimet në përpunimin e asaj ngjarjeje, gjë që ndryshon aktivitetin në të gjithë rrjetin e neuroneve.
Hulumtimet e mëparshme kanë treguar se kortizoli mund të amplifikojë efektet e neuroneve të shoqëruara me zgjimin. Është interesante që vetëm ngacmimi i lartë mund ta dobësojë kujtesën, por në kombinim me stresin mund ta përmirësojë atë. Truri gjithashtu përdor rrjete të ndryshme nervore për kujtime emocionale dhe neutrale, dhe kortizoli mund të ndryshojë mënyrën se si këto rrjete komunikojnë me njëra-tjetrën.
Metodologjia e Kërkimit
Një ekip në Yale kreu një eksperiment për të përcaktuar se si kortizoli ndikon në forcën dhe qëndrueshmërinë e kujtimeve. Pjesëmarrësve iu dha ose një tabletë hidrokortizoni, një formë farmaceutike e kortizolit, ose një placebo. Më pas ata panë një seri imazhesh me përmbajtje potencialisht emocionale, ndërsa një aparat imazherie me rezonancë magnetike funksionale (fMRI) regjistroi aktivitetin e trurit të tyre, shkruan Index.hr, transmeton Klankosova.tv.
Pjesëmarrësit vlerësuan se si ndiheshin për secilën imazh. Meqenëse fMRI monitoron rrjedhën e gjakut dhe nivelet e oksigjenit, studiuesit ishin në gjendje të shihnin se cilat imazhe aktivizonin më fort pjesët e trurit përgjegjëse për reagimet emocionale. Të nesërmen, ata u testuan se sa mirë e mbanin mend secilën imazh, pas së cilës eksperimenti u përsërit.
Çfarë zbuluan skanimet e trurit?
Duke analizuar skanimet e trurit, studiuesit studiuan se cilat pjesë të trurit ishin të lidhura me reagimet emocionale të pjesëmarrësve dhe aftësinë e tyre për të mbajtur mend imazhet e treguara. Ata zbuluan se kortizoli ndikonte në të dy grupet e rrjeteve të trurit, por në mënyra të ndryshme.
Ndërsa pjesëmarrësit formonin kujtime të reja, kortizoli rriti dhe stabilizoi aktivitetin e rrjeteve të trurit të lidhura me zgjimin emocional. Kjo ishte veçanërisht e vërtetë për rrjetin frontoparietal, i cili ndihmon në koordinimin e aktiviteteve dhe sjelljeve të ndryshme, dhe rrjetin vizual, i cili është përgjegjës për përpunimin e asaj që shohim.
Kortizoli gjithashtu përmirësoi lidhjen midis rrjeteve të ndryshme të trurit dhe rriti numrin e zonave, aktiviteti i të cilave shoqërohej me zgjim emocional.
Kortizoli gjithashtu ndikoi në rrjetet e trurit të lidhura me kujtesën. Tek pjesëmarrësit që morën kortizol, rrjetet përgjegjëse për kujtesën dhe përpunimin emocional funksionuan ndryshe sesa tek ata që morën një placebo. Përveç kësaj, aktiviteti i tyre mbivendosej më shumë, duke treguar se këto rrjete ishin të lidhura më mirë.
Studiuesit zbuluan gjithashtu se truri i pjesëmarrësve që morën kortizol favorizonte kujtimin e imazheve që ngjallnin emocione më të forta. Kjo tregon një mënyrë se si truri përshtatet me stresin dhe ndihmon në shpjegimin pse shpesh i kujtojmë më mirë ngjarjet emocionalisht intensive.
“Kortizoli riformëson qarqet e trurit përgjegjëse për kujtesën. Ai i përshtat ato për të përcaktuar përparësitë e ruajtjes së stimujve emocionalisht ngjallës dhe i lidh ato me qarqet që regjistrojnë zgjimin. Nevojiten kërkime shtesë për të konfirmuar këto rezultate, por ato tashmë ndihmojnë në shpjegimin se si kortizoli ndikon në funksionin e trurit dhe formimin e kujtimeve emocionale”, deklarojnë studiuesit.