Jo çdo gur në fshikëzën e tëmthit kërkon operacion, por dhimbjet e përsëritura, inflamacioni akut dhe bllokimi i rrugëve biliare mund të rrezikojnë shëndetin. Diagnostikimi i saktë, ndërhyrja në kohën e duhur dhe siguria kirurgjikale janë vendimtare për trajtimin
Prof. Ass. Dr. Skënder A. Zatriqi, MD, PhD, FACS
Kirurg abdominal
Tel: +377 44110925
Dhimbja në pjesën e sipërme të barkut, sidomos nën brinjët e djathta, shpesh i atribuohet ushqimit të rëndë, fryrjes ose çrregullimeve të zakonshme të tretjes. Megjithatë, pas këtyre shqetësimeve mund të fshihet një sëmundje e fshikëzës së tëmthit, e cila në disa raste kërkon ndërhyrje kirurgjikale.
Gurët në tëmth, të njohur si kolelitiazë, përbëjnë një nga patologjitë më të shpeshta të kirurgjisë abdominale. Te disa persona zbulohen rastësisht dhe nuk shkaktojnë probleme, ndërsa te të tjerët mund të provokojnë dhimbje të forta, inflamacion akut, bllokim të rrugëve biliare dhe pankreatit.
Nga këndvështrimi i kirurgut abdominal, rëndësi ka jo vetëm diagnostikimi i gurëve, por edhe përcaktimi se cilët pacientë kanë nevojë për operacion dhe kur duhet të kryhet ndërhyrja.
Pse formohen gurët në fshikëzën e tëmthit?
Fshikëza e tëmthit, ose kolecista, është një organ i vogël në formë dardhe, i vendosur poshtë mëlçisë. Ajo grumbullon dhe përqendron tëmthin, lëngun që prodhon mëlçia për të ndihmuar tretjen e yndyrave.
Kur prishet ekuilibri i përbërësve të tëmthit ose fshikëza nuk zbrazet siç duhet, formohen kristale që gradualisht shndërrohen në gurë.
Më të zakonshmit janë gurët e kolesterolit, ndërsa gurët pigmentorë mund të lidhen me sëmundje të gjakut ose infeksione të rrugëve biliare.
Faktorët e rrezikut përfshijnë trashëgiminë, moshën, gjininë femërore, shtatzëninë, mbipeshën, diabetin dhe humbjen e shpejtë të peshës.
Si dallohet dhimbja e tëmthit nga problemet e tjera të tretjes?
Simptoma karakteristike është kolika biliare, një dhimbje në pjesën e sipërme të djathtë ose në qendër të barkut, e cila mund të përhapet drejt shpinës apo shpatullës së djathtë.
Shpesh shfaqet pas ushqimit, veçanërisht pas vakteve të yndyrshme, dhe mund të zgjasë nga 30 minuta deri në disa orë. Ndonjëherë shoqërohet me të përziera dhe të vjella.
Megjithatë, fryrja, urthi dhe rëndesa në stomak nuk janë shenja specifike të gurëve në tëmth. Ato mund të shkaktohen edhe nga gastriti, refluksi ose sëmundje të tjera të tretjes.
Prandaj, vendimi për operacion kërkon përputhjen e simptomave me gjetjet klinike dhe diagnostikuese.
A duhet të operohet çdo pacient me gurë në tëmth?
Jo. Shumë persona kanë gurë pa simptoma dhe mund të mos kenë nevojë për ndërhyrje kirurgjikale.
Nëse gurët zbulohen rastësisht, pacienti nuk ka ankesa dhe fshikëza e tëmthit funksionon normalisht, zakonisht rekomandohet ndjekja.
Situata ndryshon kur shfaqen dhimbje karakteristike të përsëritura, inflamacion ose komplikime. Në këto raste, kolecistektomia, pra heqja e fshikëzës së tëmthit, është trajtimi standard.
Kolecistiti akut: Kur problemi bëhet urgjencë?
Kolecistiti akut është inflamacioni i fshikëzës së tëmthit, zakonisht si pasojë e bllokimit të kanalit cistik nga një gur.
Bllokimi rrit presionin brenda organit dhe shkakton inflamacion të murit të tij. Pacienti zakonisht ka dhimbje të vazhdueshme, temperaturë, ndjeshmëri gjatë prekjes së barkut dhe ndonjëherë të vjella.
Nëse sëmundja përparon, mund të zhvillohen grumbullim qelbi, gangrenë, perforim dhe përhapje e infeksionit në zgavrën e barkut.
Këto komplikime kërkojnë vlerësim dhe trajtim urgjent.
Tri shkallët e kolecistitit akut
Sipas udhëzimeve ndërkombëtare Tokyo Guidelines 2018, kolecistiti akut ndahet në tri shkallë ashpërsie.
Në shkallën e lehtë, inflamacioni është i kufizuar dhe pacienti zakonisht mund t’i nënshtrohet kirurgjisë laparoskopike të hershme.
Në shkallën e moderuar, inflamacioni është më i theksuar, simptomat mund të zgjasin mbi 72 orë dhe mund të shfaqen komplikime lokale. Operacioni varet nga gjendja e pacientit dhe përvoja e ekipit kirurgjikal.
Në shkallën e rëndë, shfaqet mosfunksionim i një ose më shumë organeve. Këta pacientë kërkojnë stabilizim dhe trajtim të individualizuar. Në raste të përzgjedhura mund të nevojitet fillimisht drenazh i fshikëzës së tëmthit.
Si vendoset diagnoza?
Ultratingulli abdominal është ekzaminimi i parë për zbulimin e gurëve dhe vlerësimin e fshikëzës së tëmthit.
Ai mund të tregojë trashjen e murit, praninë e gurëve, grumbullimin e lëngut përreth dhe zgjerimin e kanaleve biliare.
Megjithatë, diagnoza e kolecistitit akut nuk mbështetet vetëm në ultratinguj. Kirurgu vlerëson edhe simptomat, ekzaminimin fizik dhe analizat laboratorike, përfshirë hemogramin, CRP-në, bilirubinën dhe enzimat e mëlçisë.
Kur dyshohen gurë në kanalin kryesor biliar, mund të nevojitet rezonanca magnetike (MRCP) ose procedura endoskopike ERCP, e cila mundëson edhe largimin e gurëve.
Kur është koha më e mirë për operacion?
Në trajtimin bashkëkohor të kolecistitit akut, përparësi i jepet kirurgjisë së hershme, kur gjendja e pacientit e lejon.
Operacioni brenda 72 orëve shpesh është i favorshëm, por kjo periudhë nuk përbën kufi absolut.
Udhëzimet e Shoqatës Botërore të Kirurgjisë Emergjente rekomandojnë, kur ekzistojnë kushtet dhe ekspertiza e nevojshme, ndërhyrjen sa më shpejt, brenda shtatë ditëve nga pranimi në spital dhe dhjetë ditëve nga fillimi i simptomave.
Te pacientët në gjendje të rëndë mund të nevojiten fillimisht lëngje intravenoze, antibiotikë dhe, në raste të caktuara, drenazh i fshikëzës së tëmthit.
Kolecistektomia laparoskopike: Si kryhet operacioni?
Kolecistektomia laparoskopike është metoda e preferuar për shumicën e pacientëve që kanë nevojë për operacion.
Ndërhyrja realizohet nën anestezi të përgjithshme, përmes tri ose katër prerjeve të vogla në bark. Kirurgu përdor kamerën dhe instrumentet e posaçme për të identifikuar strukturat anatomike, për të mbyllur kanalin dhe arterien cistike dhe për të hequr fshikëzën e tëmthit.
Operacioni zakonisht zgjat rreth një orë, por mund të jetë më i gjatë në rastet me inflamacion të rëndë ose ngjitje.
Përparësitë janë dhimbja më e vogël pas operacionit, qëndrimi më i shkurtër në spital dhe rikuperimi më i shpejtë.
Pse identifikimi i anatomisë është vendimtar për sigurinë?
Një nga rreziqet më serioze të kolecistektomisë është dëmtimi i rrugëve kryesore biliare.
Për këtë arsye, kirurgjia moderne zbaton parimin Critical View of Safety, që kërkon identifikimin e qartë të kanalit dhe arteries cistike përpara prerjes së tyre.
Kur anatomia është e paqartë për shkak të inflamacionit ose ngjitjeve, kirurgu mund të përdorë kolangiografinë gjatë operacionit, heqjen e pjesshme të fshikëzës ose të kalojë në kirurgji të hapur.
Kalimi në operacion të hapur nuk përbën domosdoshmërisht komplikim apo dështim, por mund të jetë vendim i rëndësishëm për sigurinë e pacientit.
Komplikimet që mund të rrezikojnë jetën
Gurët mund të kalojnë në kanalin kryesor biliar dhe të shkaktojnë verdhëz, infeksion të rrugëve biliare ose pankreatit akut.
Pankreatiti biliar mund të ketë ecuri të lehtë, por në raste të rënda shkakton dëmtim të pankreasit dhe komplikime sistemike.
Më rrallë mund të shfaqen sindroma Mirizzi, ku një gur shtyp kanalin biliar, ose ileusi biliar, kur një gur kalon në zorrë dhe shkakton bllokim.
A mund të hiqen vetëm gurët dhe çfarë ndodh me polipet?
Në trajtimin standard të gurëve simptomatikë, zakonisht hiqet fshikëza e tëmthit, sepse ekziston rreziku i formimit të gurëve të rinj nëse ajo ruhet.
Gurët e kanalit kryesor biliar, ndërkaq, shpesh mund të largohen me ERCP.
Në fshikëzën e tëmthit mund të shfaqen edhe polipe. Shumica janë beninje, por polipet me madhësi 10 milimetra ose më shumë, apo ato me karakteristika të dyshimta, mund të kërkojnë operacion. Polipet më të vogla vlerësohen sipas faktorëve individualë të rrezikut.
Rikuperimi dhe jeta pas operacionit
Pas kolecistektomisë laparoskopike, shumë pacientë largohen nga spitali po atë ditë ose të nesërmen dhe kthehen gradualisht në aktivitetet e zakonshme brenda një deri në dy javësh.
Organizmi funksionon normalisht edhe pa fshikëzën e tëmthit, sepse mëlçia vazhdon të prodhojë tëmth.
Në javët e para mund të shfaqen fryrje ose jashtëqitje më të shpeshta, sidomos pas ushqimeve të yndyrshme. Shumica e pacientëve nuk kanë nevojë për kufizime të përhershme ushqimore.
Megjithatë, temperatura, verdhëza, dhimbja e fortë ose të vjellat e vazhdueshme pas operacionit kërkojnë kontroll të menjëhershëm.
Kur duhet kërkuar ndihmë urgjente?
Dhimbja e fortë dhe e vazhdueshme në pjesën e sipërme të barkut, veçanërisht kur shoqërohet me temperaturë, të dridhura, të vjella ose zverdhje të syve dhe lëkurës, kërkon vlerësim urgjent mjekësor.
Këto simptoma mund të paralajmërojnë inflamacion akut, bllokim të rrugëve biliare ose pankreatit.
Trajtimi në kohën e duhur mund të parandalojë komplikime serioze
Jo çdo pacient me gurë në tëmth ka nevojë për operacion, por pacientët me simptoma të përsëritura ose komplikime duhet të vlerësohen në kohë.
Kirurgjia laparoskopike ofron trajtim efektiv dhe rikuperim të shpejtë, ndërsa rezultati varet nga diagnostikimi i saktë, përzgjedhja e pacientit, përvoja kirurgjikale dhe respektimi i parimeve të sigurisë.
Qëllimi është që pacienti që ka nevojë për ndërhyrje të trajtohet në kohën e duhur, përpara se një sëmundje e menaxhueshme të shndërrohet në urgjencë kirurgjikale. /Telegrafi/