Serbia po i afrohet zgjedhjeve të parakohshme parlamentare të 25 tetorit në një klimë të polarizuar politike. Përballen Partia Progresive Serbe (SNS), e udhëhequr nga Aleksandar Vuçiq, dhe Lista e Studentëve, e cila është shndërruar në sfiduesen kryesore të pushtetit.
Përtej garës mes dy blloqeve, vëmendja po përqendrohet edhe te partitë më të vogla, veçanërisht ato të pakicave kombëtare. Nëse asnjëri bllok nuk siguron shumicën, këto parti mund të fitojnë peshë në negociatat për qeverinë e ardhshme.
Në një analizë të publikuar më 21 tetor, Qendra për Studime Lindore (OSW), me seli në Varshavë, vlerëson se partitë e pakicave mund të kenë rol vendimtar, në varësi të rezultatit dhe të qëndrimit të partive të tjera më të vogla.
Parlamenti i Serbisë ka 250 deputetë dhe për shumicë nevojiten të paktën 126 mandate.
Sondazhet japin rezultate të ndryshme
Hulumtimet e publikuara para zgjedhjeve nuk pajtohen për atë se cili bllok është në epërsi.
Sipas sondazhit të institutit serb NSPM, i realizuar nga 25 shtatori deri më 5 tetor me 1.050 të anketuar, Lista e Studentëve do të merrte 44,5% të votave të të anketuarve të përcaktuar, ndërsa lista e udhëhequr nga Vuçiq 42,7%. Sondazhi u realizua me telefon në territorin e Serbisë, pa Kosovën. NSPM sqaron se është matje e opinionit publik dhe jo parashikim i drejtpërdrejtë i rezultatit.
Sondazhi i Ipsos Strategic Marketing, i publikuar më 22 tetor dhe i përfshirë në të dhënat e Votendit, e vendos përpara listën e Vuçiqit, “Aleksandar Vučić – Serbia e Bashkuar”, me 47,4%, kundrejt 40% për Listën e Studentëve. Opozita dhe media të pavarura e akuzojnë Ipsos-in për anshmëri pro-qeveritare.
Edhe Faktor Plus, në shtator, i dha epërsi SNS-së me 48,6%, kundrejt 37,1% për studentët.
Këto dallime tregojnë se gara mbetet e hapur. Rezultatet duhen lexuar duke pasur parasysh burimin, metodologjinë dhe periudhën e realizimit të secilit sondazh.
Projeksionet: Asnjëri bllok nuk e siguron shumicën
Sipas modelit të Election Monitor, i cili kombinon sondazhet e publikuara dhe llogarit shpërndarjen e mundshme të mandateve, lista e Vuçiqit parashikohet të fitojë rreth 118 deputetë dhe Lista e Studentëve 110. Në këtë skenar, asnjëri nuk do ta arrinte shumicën prej 126.
Modeli parashikon edhe 10 mandate për listën e Ivica Daçiqit, “Faktori i Stabilitetit”, pesë për Aleancën e Hungarezëve të Vojvodinës, dy për Lëvizjen për Bashkim të Usame Zukorliqit, dy për SDA-në e Sanxhakut, një për listën e Rasim Ljajiqit, një për Koalicionin Shqiptar dhe një për Partinë Ruse.
Këto janë projeksione statistikore, jo rezultate të konfirmuara. Sipas Election Monitor, ato bazohen në mesataren e sondazheve dhe në vlerësime për listat që nuk maten veçmas nga institutet.
Sipas të njëjtit model, listat e shumicës së deritanishme, të marra së bashku, mund të sigurojnë 137 mandate. Kjo shifër përfshin SNS-në (118), listën e Daçiqit (10), Aleancën e Hungarezëve (5), SDA-në e Sanxhakut (2) dhe Lëvizjen e Zukorliqit (2). Vetëm SNS-ja dhe lista e Daçiqit bëjnë 128 mandate, pra mbi pragun e shumicës edhe pa pakicat.
Prandaj roli i pakicave nuk është i garantuar. Ai do të varet nga rezultati përfundimtar dhe nga marrëveshjet mes partive.
Pakicat mund të bëhen faktor negociues
Sipas OSW-së, rëndësi të veçantë mund të ketë Aleanca e Hungarezëve të Vojvodinës, e cila tradicionalisht ka bashkëpunuar me SNS-në. Pas ndryshimeve politike në Hungari, kjo parti mund të përballet me dilema të reja për orientimin e saj.
Në negociatat paszgjedhore m3und të kenë rëndësi edhe partitë e pakicës boshnjake, si SDA e Sanxhakut dhe Lëvizja për Bashkim e Usame Zukorliqit. Pesha e tyre do të varet jo vetëm nga numri i mandateve, por edhe nga gatishmëria për të mbështetur njërin nga dy blloqet.
Rol mund të luajnë edhe koalicionet e vogla opozitare që synojnë pragun zgjedhor prej 3%, si “Serbia Evropiane”. Nëse hyjnë në parlament, ato mund të ndikojnë në një shumicë të udhëhequr nga studentët.
Edhe shqiptarët e Luginës së Preshevës mund të kenë rol
Në zgjedhje garon edhe Koalicioni Shqiptar, që synon përfaqësimin e shqiptarëve të Luginës së Preshevës në Kuvendin e Serbisë. Sipas projeksionit të Election Monitor, atij i parashikohet një mandat. Është vlerësim paraprak, jo rezultat zyrtar.
Megjithatë, në një parlament ku asnjë bllok nuk siguron shumicën, edhe një mandat i vetëm mund të ketë peshë në negociata.
Përfaqësuesit shqiptarë mund të përpiqen ta shfrytëzojnë këtë mundësi për të kërkuar angazhime konkrete për të drejtat e shqiptarëve, përfaqësimin institucional, arsimin, përdorimin e gjuhës shqipe dhe zhvillimin ekonomik të Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës.
Megjithatë, nuk ka bazë të mjaftueshme për të thënë se partitë shqiptare do ta përcaktojnë vetë qeverinë e ardhshme. Ndikimi i tyre do të varet nga numri përfundimtar i mandateve dhe nga marrëveshjet politike pas zgjedhjeve.
Çfarë mund ta përcaktojë qeverinë e ardhshme?
Përveç pakicave, rëndësi mund të ketë edhe Partia Socialiste e Serbisë (SPS), e udhëhequr nga Ivica Daçiq, si dhe koalicionet më të vogla opozitare.
Nëse SNS-ja nuk e siguron shumicën, ajo mund të kërkojë mbështetjen e partnerëve tradicionalë dhe të partive të vogla. Nëse Lista e Studentëve del forca më e madhe, ajo mund të provojë të krijojë një shumicë alternative me opozitën dhe disa përfaqësues të pakicave.
Sipas OSW-së, një fitore e qartë e njërës palë do ta zvogëlonte ndikimin e partive të vogla, ndërsa një rezultat i ngushtë mund t’i bëjë ato faktorë të rëndësishëm negociues.
Kështu, zgjedhjet e 25 tetorit mund të përcaktojnë jo vetëm nëse SNS-ja do të vazhdojë të qeverisë, por edhe nëse do të krijohen kushtet për një shumicë të re parlamentare.
Në rast rezultati të ngushtë, partitë e pakicave, përfshirë shqiptarët e Luginës së Preshevës, mund të fitojnë më shumë peshë në negociatat paszgjedhore. Nëse dhe sa do të ndikojnë ato në formimin e qeverisë do të bëhet e qartë vetëm pas shpalljes së rezultateve dhe nisjes së bisedimeve politike.
Burimi: RTKLive