Kur përgjegjësitë nuk ndahen drejt, njerëzit më të ndërgjegjshëm marrin përsipër gjithnjë e më shumë. Psikologjia shpjegon pse ndodh kjo dhe si mund të vendosen kufij pa përplasje
Ka njerëz që, në çastet më të vështira, janë të parët që ofrojnë ndihmë. Të tjerë pikërisht atëherë gjejnë mënyrën për t’u tërhequr. Ndërsa njëra palë mendon si të përfundojë puna, tjetra gjen arsye për të mos u angazhuar. Shpesh i njohin mirë të drejtat e tyre, por kur vjen radha te detyrimet, barra përfundon mbi supet e dikujt tjetër. Pse përsëritet ky model dhe pse njerëzit e përgjegjshëm e pranojnë?
Pse disa punojnë më pak kur janë pjesë e ekipit?
Në psikologji, fenomeni quhet dembelizëm social: prirja për të bërë më pak përpjekje në grup sesa kur rezultati varet vetëm nga individi. Në vitin 1979, psikologët Bibb Latané, Kipling Williams dhe Stephen Harkins treguan se, në disa detyra kolektive, angazhimi individual zvogëlohet kur kontributi personal nuk dallohet qartë.
Një studim i botuar në Journal of Management e lidh këtë dukuri edhe me organizimin e punës, dukshmërinë e kontributit dhe marrëdhëniet mes punonjësve. Kur askush nuk e di saktësisht kush duhet të bëjë çfarë, bëhet më e lehtë që detyrat t’u lihen të tjerëve.
“Pse të mundohem unë, kur të tjerët nuk bëjnë asgjë?”
Kjo fjali mund të shërbejë si justifikim. Psikologjia e quan racionalizim përpjekjen për t’i dhënë sjelljes sonë një shpjegim të pranueshëm. Në vend që të shqyrtojë përgjegjësitë e veta, individi përqendrohet te mungesa e angazhimit të të tjerëve dhe e paraqet pasivitetin si reagim ndaj padrejtësisë.
Megjithatë, angazhimi i ulët nuk nënkupton gjithmonë papërgjegjësi. Pas tij mund të qëndrojnë lodhja, pakënaqësia, ndjenja e nënvlerësimit ose drejtimi i dobët. Prandaj duhen vlerësuar rrethanat dhe përsëritja e sjelljes, jo vetëm një rast i veçuar.
Të drejtat i njohin mirë, po detyrimet?
Disa njerëz e dinë saktësisht çfarë u takon dhe çfarë presin prej të tjerëve, por tregohen më pak të gatshëm të pranojnë përgjegjësitë personale. Kjo sjellje mund të lidhet me ndjenjën psikologjike të privilegjit: bindjen se meritojnë trajtim të veçantë, edhe pa arsye të përligjura.
Një studim i psikologut W. Keith Campbell dhe bashkëpunëtorëve e lidhi këtë prirje me më shumë konflikte ndërpersonale. Dikush mund të reagojë fort kur mendon se po i cenohen të drejtat, ndërkohë që nuk vëren ndikimin e sjelljes së vet te kolegët.
Sigurisht, kërkimi i respektimit të të drejtave nuk është privilegjim. Pushimi, koha e lirë dhe mbrojtja e interesave personale janë të ligjshme. Problemi fillon kur kërkohet trajtim i veçantë, pa respektuar marrëveshjet dhe nevojat e të tjerëve, transmeton Telegrafi.
Pse njerëzit e përgjegjshëm marrin gjithmonë më shumë përsipër?
Njerëzit e ndërgjegjshëm e kanë të vështirë ta lënë një detyrë të papërfunduar. Marrin punë shtesë, korrigjojnë gabimet e kolegëve dhe përpiqen të shmangin vonesat. Ky reagim lidhet me kompensimin social: rritjen e përpjekjeve personale për të mbuluar kontributin e pamjaftueshëm që pritet nga të tjerët.
Në afat të shkurtër, kjo e shpëton punën e përbashkët. Por kur bëhet zakon, sjell rraskapitje, pakënaqësi dhe ndjenjë padrejtësie. Situata rëndohet kur përkushtimi i një personi merret si i mirëqenë, ndërsa shmangia e detyrimeve nga një tjetër tolerohet vazhdimisht.
Kjo nuk ndikon vetëm në produktivitet: me kalimin e kohës dëmton besimin, marrëdhëniet mes kolegëve dhe gatishmërinë për të bashkëpunuar në të ardhmen.
Si të vendosni kufij pa grindje dhe ndjenjë faji?
Së pari, mos e konsideroni veten përgjegjës për gjithçka. Detyrat, afatet dhe pritshmëritë duhen përcaktuar qartë, në mënyrë që secili ta dijë pjesën e vet. Kur një detyrim nuk përmbushet, flisni për problemin konkret, jo për karakterin e personit.
Në vend të “Ti nuk bën kurrë asgjë”, mund të thoni: “Kjo detyrë nuk ka përfunduar, prandaj të tjerët po marrin punë shtesë”. Edhe drejtuesit duhet ta dallojnë dhe korrigjojnë shpërndarjen e pabarabartë të ngarkesës. Funksionimi i ekipit nuk mund të mbështetet vetëm te punonjësit më të përkushtuar.
Të jesh i përgjegjshëm nuk do të thotë të pranosh përgjegjësi të përhershme edhe për të tjerët. Kur disa zgjedhin vazhdimisht vetëm atë që u leverdis, të tjerët përfundojnë duke paguar çmimin. /Telegrafi/